براي ايجاد جامعه‌اي سالم و بانشاط و داشتن رفاه اجتماعي، اولين عاملي كه مي‌تواند اثرگذار باشد داشتن جواناني سالم و ورزشكار و خستگي‌ناپذير مي‌باشد. هرچند كه علم و ايمان جامعه بالا باشد، اگر سلامتي و تندرستي بدن به همراه نباشد از علم و دين كاري ساخته نيست. جوانان خمود و گوشه‌گير هرچند كه اهل تقوا و انديشه باشند كاري از پيش نمي‌برند.
علماي تعليم و تربيت، خصوصاً علماي تربيت بدني و ورزشي سال‌هاست كه با نوشتن كتب و مقالاتي در زمينه‌ تشريح بدن انسان و عملكرد آن و حركات و رفتار صحيح بدني كه بتواند با كارآيي بيشتر و خستگي كمتر تلاش كنند و از طرفي اصلاح آنهايي كه در اثر رفتار نامطلوب و بي‌تحركي دچار ناهنجاري‌هاي بدني و بيماري‌هاي روان‌تني گرديده‌اند تلاش چشم‌گيري داشته‌اند. در كشور، علمايي همچون دكتر يحيي سخنگويي با ارائه كتاب، پوستر و مطالبي كه در رابطه با حركات اصلاحي با توجه به شيوعي كه ناهنجاري‌هاي ستون فقرات و اندام تحتاني و فوقاني در افراد جامعه دارند و همچنين كلاس‌ها و تحقيقاتي كه توسط دست‌اندركاران تربيت بدني و علماي مربوطه انجام شده است تا به حال خدمات شاياني به افراد جامعه خصوصاً به نسل دانش آموز شده است.
در اين رابطه از سال 1378 طرح‌هايي براي شناسايي ناهنجاري‌هاي بدني دانش آموزان دختر و پسر كشور انجام شد كه رهنمودهاي مفيدي نيز به افراد نابه‌هنجار ارائه گرديد. اما بررسي‌هاي آزمايشگاهي و نيمه تجربي و طرح‌هايي كه بتواند با توجه به علايق نسل جوان و با توجه به امكانات موجود و استفاده بهينه از آنها به طور علمي‌تر و دقيق‌تري به اين مسأله بپردازد در كنار اين خدمات شايان مي‌تواند راه‌گشاي خوبي براي چنين هدف مقدسي باشد.
نوجواناني كه تازه به سن بلوغ رسيده‌اند با توجه به ترشح هورمون تستوسترون و جهشي كه در رشد جسماني خصوصاً عضلاني پيدا مي‌كنند و در پي آن افزايش قدرت آنها، علاقه زيادي به خودنمايي و داشتن ظاهري خوب پيدا مي‌كنند و در نتيجه سالن‌هاي بدنسازي و ورزش‌هاي قدرتي براي عرض اندام آنها مناسب است. از طرفي به خاطر رشد نامناسبي كه بعضاً در اندام آنها به چشم مي‌خورد، برخي دچار كمرويي و حالت خجالتي شده و تمايل به گوشه‌گيري و انزوا پيدا مي‌كنند. با برنامه‌هاي مدون و حساب شده علمي چه براي آنهايي كه تمايل به افزايش قدرت و خودنمايي دارند و چه براي آنهايي كه به علت ضعف‌ها و ناهنجاري‌هاي بدني دچار گوشه‌گيري شده‌اند، مي‌توان شاهد جامعه‌اي سالم، پرتوان، بانشاط و خستگي‌ناپذير گرديد.
 

گزارشاتي كه از پژوهش‌هاي انجام شده‌ي اخير در رابطه با ميزان ناهنجاري‌هاي بدني دانش آموزان در نقاط مختلف كشور ارائه گرديده بسيار تكان‌دهنده است و لذا دست‌اندركاران را بر آن داشته تا با ارائه‌ي الگوهاي حركتي صحيح و حركات اصلاحي خاص به پيشگيري و رفع اين ناهنجاري‌ها اقدام كنند. اما شواهد نشان مي‌دهد كه نياز جامعه بسيار فراتر از آن است كه تنها با راهنمايي و توزيع پوستر بتوان اين خطري كه جامعه را تهديد مي‌كند برطرف نمود. بلكه در كنار اين اقدامات، تدابير ديگري بايد انديشيد تا با توجه به ناهنجاري‌هاي شايع هر منطقه و با توجه به علايق و نيازهاي خاص افراد به وسيله پژوهش‌هاي تجربي و آزمايشي و با استفاده‌ي بهينه از امكانات موجود نظير باشگاه‌هاي بدن‌سازي و ساعات درس تربيت بدني و ورزشي صبح‌گاهي با راه‌كارهاي عملي‌تر و همگاني‌ به رفع اين ناهنجاري‌ها اقدام نمود. بارها دانش آموزاني كه از فعاليت‌هاي ورزشي گريزانند و حتي در آزمون‌هاي جسماني حضوري كم‌رنگ و يا غيبت دارند مشاهده شده و براي مربيان تربيت بدني، اين سؤال مطرح بوده كه علت اين انزوا و گوشه‌گيري و ضعف آيندگان اين مملكت چيست و چه روش‌هايي براي اصلاح اين افراد وجود دارد؟ كه اكثراً‌ با يكي از ناهنجاري‌هاي بدني پيوند داشته و به ناچار از دوستان و هم‌كلاسي‌هاي خود كناره‌گيري مي‌كنند تا مبادا در فعاليت‌ها و آزمون‌ها كم بياورند و يا بدن ناهنجار آنها نمايان شود و مورد تمسخر قرار گيرند. بنابراين فعاليت‌هايي كه بتواند در قالب حركات اصلاحي و توان‌بخشي خاص ناهنجاري‌هاي شايع بدني هر منطقه ارائه گردد بسيار ضروري است و بايد به صورت اصولي زير نظر متخصصين امر برنامه‌ريزي و اجرا گردند و همچنين حركات بدن‌سازي خاص اين افراد كه با وسايل و ابزار بدن‌سازي انجام مي‌گيرد و اكثراً در سالن‌هاي بدن‌سازي بدون در نظر گرفتن عوارض اين افراد حركات نامناسب و بعضاً مضر استفاده مي‌شود، نياز به چنين پژوهش‌هايي را دو چندان مي‌كند و مي‌توان با نتايجي كه از اين پژوهش‌ها مشاهده مي‌شود، راه‌كارها و اصول و تدابيري براي سلامت جامعه انديشيد. خصوصاً اگر تعداد افرادي را كه دچار اين ناهنجاري‌ها در منطقه هستند و اكثريت جامعه‌ي دانش آموزي را شامل مي‌گردند در نظرگيريم به اهميت و ضرورت انجام چنين پژوهش‌هايي بيشتر پي مي‌بريم.

اهداف پژوهش :

1- بررسي ميزان شيوع ناهنجاري‌هاي بدني دانش آموزان پسر پايه اول و دوم متوسطه شهرستان اهواز.
2- بررسي تأثير دو روش تمرين بدن‌سازي اصلاحي و حركات اصلاحي پيشنهادي در اصلاح ناهنجاري‌هاي بدني شايع مورد نظر.
3- مقايسه تأثير دو روش تمريني بدن‌سازي اصلاح و حركات اصلاحي پيشنهادي در اصلاح ناهنجاري‌هاي بدني شايع مورد نظر.

فرضيه‌هاي پژوهش :

الف : نوع و ميزان شيوع ناهنجاري‌هاي بدني دانش آموزان پسر پايه اول و دوم متوسطه شهرستان اهواز چقدر است؟
ب :
1- حركات اصلاحي پيشنهادي در كاهش ميزان سر به جلو تأثير دارد.
2- تمرينات بدن‌سازي در كاهش ميزان سر به جلو تأثير دارد.
3- حركات اصلاحي پيشنهادي در كاهش ميزان كمر گود تأثير دارد.
4- تمرينات بدن‌سازي اصلاحي در كاهش ميزان كمر گود تأثير دارد.
5- حركات اصلاحي پيشنهادي در كاهش ميزان پشت گرد تأثير دارد.
6- تمرينات بدن‌سازي اصلاحي در كاهش ميزان پشت گرد تأثير دارد.
7- حركات اصلاحي پيشنهادي در كاهش ميزان افتادگي شانه تأثير دارد.
8- تمرينات بدن‌سازي اصلاحي در كاهش ميزان افتادگي شانه تأثير دارد.
9- حركات اصلاحي پيشنهادي در كاهش ميزان كف پاي صاف تأثير دارد.
10- تمرينات بدن‌سازي اصلاحي در كاهش ميزان كف پاي صاف تأثير دارد.
11- حركات اصلاحي پيشنهادي در كاهش ميزان چرخش اندام تحتاني به خارج تأثير دارد.
12- تمرينات بدن‌سازي اصلاحي در كاهش ميزان چرخش اندام تحتاني به خارج تأثير دارد.
13- تأثير تمرينات بدن‌سازي اصلاحي در كاهش ميزان سر به جلو، نسبت به حركات اصلاحي پيشنهادي بيشتر است.
14- تأثير تمرينات بدن‌سازي اصلاحي در كاهش ميزان كمر گود، نسبت به حركات اصلاحي پيشنهادي بيشتر است.
15- تأثير تمرينات بدن‌سازي اصلاحي در كاهش ميزان پشت گرد، نسبت به حركات اصلاحي پيشنهادي بيشتر است.
16- تأثير تمرينات بدن‌سازي اصلاحي در كاهش ميزان افتادگي شانه، نسبت به حركات اصلاحي پيشنهادي بيشتر است.
17- تأثير تمرينات بدن‌سازي اصلاحي در كاهش ميزان كف پاي صاف، نسبت به حركات اصلاحي پيشنهادي بيشتر است.
18- تأثير تمرينات بدن‌سازي اصلاحي در كاهش ميزان چرخش اندام تحتاني، نسبت به حركات اصلاحي پيشنهادي بيشتر است.

متغيرهاي پژوهش :

در اين پژوهش، تمرينات بدن‌سازي ويژه‌اي كه براي اصلاح ناهنجاري‌هاي شايع بدني نمونه‌هاي پژوهش مشخص شده و براساس اصول علمي مربوطه برنامه‌ريزي شده‌اند، به علاوه حركات اصلاحي پيشنهادي وزارت آموزش و پرورش كه با استفاده از بروشور و پوستر به دانش آموزان ارائه مي‌گردد تا در منزل انجام دهند و در پژوهش‌هاي سراسري كشور تحت عنوان طرح ساختار جسماني در مدارس دخترانه و پسرانه اجرا گرديده، به عنوان متغيرهاي مستقل پژوهش به شمار مي‌آيند و ناهنجاري‌هاي شايع بدني دانش آموزان پسر اول و دوم متوسطه اهواز كه امكان اصلاح آنها توسط فعاليت‌هاي بدني مي‌رود شامل : عوارض سر به جلو، كمر گود، پشت گرد، افتادگي شانه، كف پاي صاف و چرخش اندام تحتاني به خارج به عنوان متغيرهاي وابسته تحقيق محسوب مي‌گردند.

تعريف واژه‌ها و اصطلاحات :

- وضعيت بدني مطلوب يا بهنجار (optional posture) : هرگاه تركيب بدني و ساختمان استخوان‌ها و مفاصل و عضلات در وضعيتي مطلوب و صحيح باشد.
- وضعيت بدني ناهنجار يا ناهنجاري بدني (faulty posture) : هرگاه تركيب بدني و ساختمان استخوان‌ها و مفاصل و عضلات در وضعيت مطلوب و صحيح نباشند، شخص دچار ناهنجاري‌ بدني مي‌باشد كه در مورد هر عضو بدني، ناهنجاري خاصي بروز مي‌كند.
- حركات اصلاحي (corrective exercise) : حركاتي كه به صورت تمرينات بدني براي كشش دادن عضلاتي كه دچار كوتاهي شده‌اند و يا تقويت عضلاتي كه دچار ضعف و كشيدگي شده‌اند به منظور اصلاح وضعيت صحيح اعضاي بدن انجام مي‌شوند، حركات اصلاحي ناميده مي‌شوند.
- تمرينات بدن‌سازي اصلاحي (corrective body building training) : نوعي تمرينات با وزنه كه به روش هم تنش (ايزوتونيك) با وسايل بدن‌سازي همچون دمبل و هارتل و دستگاه‌هاي چند كاره براي تقويت عضلاتي كه در بخشي از بدن ضعيف شده‌اند و باعث ايجاد تغيير شكل غيرنرمالي در بدن گرديده‌اند.
- افتادگي شانه (fallen shoulder) : در برخي از افراد، شانه‌ها حالت طبيعي ندارند و تحت تأثير عوامل مختلف، دچار افتادگي مي‌شوند. از نماي قدامي شانه‌ها به هم نزديك شده و از نماي خلفي از هم دور مي‌شوند و از حالت چهارشانه خارج شده و به صورت گرد درمي‌آيد.
- افتادگي شانه به صورت يك طرفه : برخي دچار افتادگي شانه از يك سمت هستند. به عبارت ديگر در بررسي با صفحه شطرنجي متوجه مي‌شويم كه شانه‌ها در يك سطح نيستند و يكي از آنها پايين‌تر است. اين عارضه ممكن است به تنهايي و يا همراه با تغيير شكل پشت كج باشد.
- پشت كج (scoliosis) : عبارت است از انحراف طرفي ستون مهره‌ها، به نحوي كه زاويه شوكي مهره‌ها به سمت تقعر و بدنه‌ي مهره‌ها به سمت تحدب چرخش پيدا مي‌كند و وضعيتي غيرطبيعي است. انحناي جانبي ستون مهره‌ها زماني پشت كج شناخته مي‌شود كه انحناي آن بيش از 10 درجه باشد.
- پشت گرد (kyphosis) : افزايش بيش از حد طبيعي تحدب مهره‌هاي پشتي را پشت گرد گويند.
- كمر گود (lordosis) : افزايش بيش از حد طبيعي گودي كمر را كمر گود مي‌گويند. اگر زاويه مهره‌هاي كمري با خط افق از 30 درجه بيشتر باشد كمر گود محسوب مي‌شود و اگر كمتر باشد كمر صاف به شمار مي‌آيد.
- پشت گرد و گود يا پشت تاب‌دار (swayback) : در اين تغيير شكل، لگن به سمت جلو جابه‌جا مي‌شود و اين موجب باز شدن ران مي‌شود. قسمت سينه‌اي هم به سمت عقب جابه‌جا مي‌شود. اين عمل هم قسمت پشتي (سينه‌اي) را روي مهره‌هاي فوقاني كمر خم مي‌كند. در نتيجه كمر گود در مهره‌هاي پايين كمر و پشت گرد در ناحيه‌ي تحتاني پشت، افزايش مي‌يابد. اين تغيير شكل معمولاً با عارضه‌ي سر به جلو همراه است.
- سر به جلو (front head) : سر جلوتر از مركز ثقل قرار دارد و فشار زيادي روي مفاصل فكي - گيجگاهي و مفاصل گردن و عضلات پشت گردن وارد مي‌شود.
- كج گردني (wryneck) : اين تغيير شكل با چرخش و كج شدن سر شخص همراه است و به دو صورت اكتسابي و مادرزادي مشاهده مي‌شود. شايع‌ترين آن نوع عضلاني مادرزادي آن است كه در اثر كوتاهي عضله‌ي جناغي - چنبري پستاني ايجاد مي‌شود.
- زانوي پرانتزي (bow leg) : در اين تغيير شكل، زانوها از هم دور و قوزك‌هاي داخلي به هم نزديك مي‌شوند و پاها شكل پرانتزي يا كماني مي‌گيرند.
- زانوي ضربدري (x-knee) : يكي از تغيير شكل‌هاي زانو است كه در آن، زانوها به يكديگر نزديك مي‌شوند و قوزك‌هاي داخلي از همديگر فاصله مي‌گيرند به همين علت است كه اين تغيير شكل را زانوي ضربدري گفته‌اند.
- كف پاي صاف (flat foot) :‌ به كاهش ارتفاع قوس طولي داخلي كف پا، صافي كف پا مي‌گويند.
- چرخش اندام تحتاني به خارج (چرخش انگشتان پا به خارج) (leg out ward rotation) : چرخش بيش از حد ران به خارج بيش از 12 درجه را پيچش ران به خارج مي‌گويند. البته در حد طبيعي ران بين 8 تا 25 درجه مي‌تواند چرخش يابد. پيچش بيش از حد ران به خلف موجب چرخش انگشتان پا به خارج در حين راه رفتن مي‌شود.
- پاي چرخيده به خارج (pronated foot) : در اين ناهنجاري، وقتي فرد وزن خود را روي پا مي‌اندازد، در اثر شل بودن رباط‌ها به طور فاميلي، پا به خارج مي‌چرخد. در اين تغيير شكل وقتي پا را از زمين جدا مي‌كنيد باز هم پا حالت چرخيده به خارج دارد و پاشنه و جلو پا به خارج مي‌چرخد.
 

همانطور كه يك پيكر تراش به توده اي از گل ، شكل داده و آن را به اشكال مختلف در   مي آورد ، شما نيز مي توانيد به مناطق اصلي بدنتان شكل داده وآن را به قالب هاي مختلفي در آوريد . البته محدوديت كار شما بيشتر از محدوديت كار پيكرتراش است زيرا شما مي توانيد ساختمان استخواني وراثتي بدن خود ، محدوديت هايي دارد با اين وجود باز هم  مي تواند كارهاي بسياري انجام دهد تا بدن به شكل مناسب ودلخواه خود در آيد .

 به كمك عضلات مي توان زوايا ومنافذ بدن را پر كرد و يا آنها را برجسته نمود تا وضع ظاهري اندام بهتر به نظر بيايد . اما همانطور كه پيكر تراشي كه با سنگ و گل سروكار دارد بايد از تكنيك ها و ابزار مورد استفاده خويش آگاه باشد شما نيز بايد با اصول تمرين و ابزار پرورش بدن يا تمرينات آشنايي داشته باشيد .
 هدف اين است كه اصول وابزار مورد نياز را بشناسيم و تشخيص دهيم كه چطور   مي توان از اين اصول استفاده نمود تابه اهداف خاص تمرين دست يلفت .
ما عضلات اصلي كه در تمرينات با وزنه بكار مي روند مورد شناسايي قرار خواهيم داد و اعمال آنها نيز در ارتباط با مفاصل و استخوان ها مورد بحث قرار خواهند گرفت .
بعضي از برنامه هاي تمريني مستلزم وسايلي چون : دمبل ،‌هالتر و ساير وسايل است . بعلاوه بخشي را نيز به تمريناتي اختصاص ميدهند كه دراجراي آنها هيچ وسيله خاصي بكار نمي رود و موجبات پيشرفت عضلات را فراهم مي كنند .

برنامه ها ، اهداف تمريني متنوعي را بدنبال دارند . برنامه هايي نيز براي عده اي در نظر گرفته شده است كه خواستار حفظ وضعيت فيزيكي فعلي و هماهنگي عضلات بوده و مايل هستند كه تغييرات كلي در بدنشان ايجاد نمايند . بايد برنامه اي رادرنظر داشت كه قلب وجريان خون را تقويت نموده وبعلاوه موجبات شكل گيري عضلات رانيز فراهم كند . نكته قابل توجه اين است كه برنامه هاي تمريني همراه با تغذيه از مواد غذايي مناسب مي تواند موثر واقع شود. به همين دليل بايد به تغذيه نيزتوجه داشت . اين برنامه اكثريت مردم را شامل مي شود چه آنهايي كه به وسايل تمريني بسياري دسترسي دارند و چه آنهايي كه تمرينات را در زيرزمين منازلشان اجرا  مي نمايند .
اصول وبرنامه هاي تمريني بر پايه تحقيقاتي استوار است كه در زمينه فيزيولوژي تمرين صورت گرفته است . برنامه هاي تمريني در مورد همه افراد صدق مي كند . اگرچه تفاوت هاي هورموني بانوان مانع ازبزرگ شدن عضلات بانوان مي شود اما پاسخ آنها در مقابل افزايش قدرت ، يكسان و مشابه است . همه مي توانند تمرينات با وزنه را اجرا نموده و بدين ترتيب عضلات وهماهنگي ميان آنها را توسعه داه و بنابراين در هنگام كار و فعاليت احساس بهتري داشته باشند .

اهميت ورزش براي افراد مختلف :

 اكثر مردم بر اين موضوع واقفند كه ورزش، بخش مهمي از نحوه زندگي است. ورزش منظم سلامت جسمي و عقلي را حفظ مي كند و قادر است، خطر پيدايش بيماري هاي مزمن را كاهش دهد، اميد به بقا را افزايش دهد و كيفيت زندگي را در طول سال‌هاي آينده بهبود بخشد. اگر ورزش را جزيي از برنامه روزمره خود نماييد، احتمالاً درخواهيد يافت كه انرژي بيشتري براي انجام فعاليت‌‌هاي روزانه معمول ـ مثل خريد، كار منزل، مراقبت از كودك و باغباني ـ داريد.

فوايد ورزش براي سلامتي :
ورزش منظم براي بيشتر دستگاه‌هاي بدن سودمند است. به ويژه دستگاه قلبي ـ عروقي، دستگاه عضلاني ـ اسكلتي و دستگاه تنفسي. ورزش كردن همچنين با فراهم كردن انبساط خاطر، كاهش استرس و ايجاد تغييراتي كه باعث بهبود خلق مي‌شوند، براي سلامت ذهني هم مفيد است .

طرح‌ريزي برنامه ورزشي :
براي مفيد واقع شدن ورزش، بايد مرتب ورزش كرد. توصيه مي‌شود روزانه حداقل 30 دقيقه ورزش سبك ـ مثلاً پياده روي سريع ـ و در حداقل 5 روز هفته انجام شود. براي آمادگي جسماني بيشتر يا براي كاهش وزن بايد بيشتر ورزش كنيد. بايد به انجام دادن فعاليت‌هايي بپردازيد كه قلب و شش‌ها را به فعاليت وادارند (افزايش استقامت)، تحرك مفاصل را بهبود بخشند (افزايش انعطاف‌پذيري) و قدرت عضلاني را افزايش دهند. اگر تا به حال اصلاً به صورت مرتب ورزش نكرده‌ايد يا از نظر سلامت مشكلاتي داريد، قبل از شروع مرتب ورزش با پزشك خود مشورت كنيد

ورزش كردن سالم و بي‌خطر :
براي اجتناب از آسيب يا ورزش بيش از حد، اهداف واقع گرايانه اي براي خود معين كنيد. اگر آمادگي جسماني كافي نداريد، ورزش را به آرامي شروع كنيد و به تدريج آن را افزايش دهيد. مراقب باشيد كه بيش از حد ورزش نكنيد به طوري كه احساس درد يا ناخوشي ننماييد. حتماً براي ورزش از كفش، لباس و تجهيزات محافظتي مناسب استفاده كنيد. هرگاه كه ورزش مي كنيد براي پيشگيري از كرامپ عضلاني و خشكي بدن و به حداقل رساندن خطر آسيب به بدن، ابتدا بدن را گرم كنيد و در پايان هم به تدريج بدن را سرد كنيد نه آن كه ناگهان به ورزش خاتمه دهيد. چنين برنامه‌اي مستلزم ورزشهاي سبك هوازي مثل هروله كردن است كه بايد به دنبال آن يك رشته حركات كششي عضلاني هم انجام داد. در اينجا، دو نمونه ا ز حركات كششي را نشان داده‌ايم: دست خود را بر روي زانوهاي خود بگذاريد تا بتوانيد بدنتان را ثابت نگاه داريد. در حالي كه لگن خود را حركت مي‌دهيد، كمر خود را صاف نگاه داريد.

كشش لگن و ران :

زانو بزنيد و يكي از پاها را بر روي زمين و در جلوي خود بگذاريد. لگن خود را به سمت پايين و جلو حركت دهيد به طوري كه عضلات پشت ران كشيده شوند. همين كار را براي پاي ديگر انجام دهيد.

كشش كمر :

زانو بزنيد و روي پاشنه هاي خود بنشينيد. بازوي خود را رو به بالاي سر خود بكشيد و به جلو خم شويد و كف دست خود را بر روي زمين بگذاريد. بازو، سر و بدن خود را در يك امتداد نگاه داريد. 

ورزش در سنين مختلف :

اكثر افراد ـ در هر سني كه باشند ـ از ورزش بهره‌هاي جسمي و ذهني مختلف مي‌برند، ورزش علاوه بر بهبود كلي انعطاف‌پذيري، قدرت و استقامت، منافع متفاوتي براي افراد با گروه‌هاي سني متفاوت دارد. در كودكان، ورزش به پرورش استخوان‌ها و عضلات قوي كمك مي‌كند، توازن و هماهنگي حركتي را بهبود مي‌بخشد و نوعي سرگرمي هم است. در بزرگسالان، ورزش، خطر بيماري‌هاي قلبي را به حداقل مي رساند، در افراد مسن، ورزش، فرايندهاي همراه با پيري ـ مثل كاهش تراكم استخوان ـ را كند مي‌كند و اين افراد را قادر مي كند تا مدت بيشتري توانايي حركت خود را حفظ كنند. ورزش منظم به زنان باردار نيز كمك   مي كند تا بهتر از عهده‌ نيازهاي دوران بارداري و زايمان برآيند.

فعاليت كودكان :

بازي‌هايي چون فوتبال قادرند جنبه‌هاي مختلف جسمي كودك از قبيل قدرت، تعادل و هماهنگي و توازن حركتي را بهبود بخشند. چنين بازي‌هايي موجب سرگرمي هستند و به كودك امكان مي‌دهند تا از بين ديگر بازيكنان براي خود دوستاني بيابد.

زنان باردار :

شنا كردن ملايم در دوران بارداري به شما اين امكان را مي‌دهد تا در حال كه آب وزن بدن را تحمل مي كند، به كشش عضلات و ورزش دادن آنها بپردازيد.

افزايش سن :
فعاليت‌هايي همچون پياده‌روي با حفظ قدرت عضلاني و انعطاف‌پذيري مفاصل كمك مي كند تا آثار ناشي از افزايش سن كمتر شود. ما عضلات اصلي كه در تمرينات با وزنه بكار مي روند مورد شناسايي قرار خواهيم داد و اعمال آنها نيز در ارتباط با مفاصل و استخوان ها مورد بحث قرار خواهند گرفت . بعضي از برنامه هاي تمريني مستلزم وسايلي چون : دمبل ،‌هالتر و ساير وسايل است . بعلاوه بخشي را نيز به تمريناتي اختصاص ميدهند كه دراجراي آنها هيچ وسيله خاصي بكار نمي رود و موجبات پيشرفت عضلات را فراهم مي كنند .
برنامه ها ، اهداف تمريني متنوعي را بدنبال دارند . برنامه هايي نيز براي عده اي در نظر گرفته شده است كه خواستار حفظ وضعيت فيزيكي فعلي و هماهنگي عضلات بوده و مايل هستند كه تغييرات كلي در بدنشان ايجاد نمايند . بايد برنامه اي رادرنظر داشت كه قلب وجريان خون را تقويت نموده وبعلاوه موجبات شكل گيري عضلات رانيز فراهم كند . نكته قابل توجه اين است كه برنامه هاي تمريني همراه با تغذيه از مواد غذايي مناسب مي تواند موثر واقع شود. به همين دليل بايد به تغذيه نيزتوجه داشت . اين برنامه اكثريت مردم را شامل مي شود چه آنهايي كه به وسايل تمريني بسياري دسترسي دارند و چه آنهايي كه تمرينات را در زيرزمين منازلشان اجرامي نمايند .
اصول وبرنامه هاي تمريني بر پايه تحقيقاتي استوار است كه در زمينه فيزيولوژي تمرين صورت گرفته است . برنامه هاي تمريني در مورد همه افراد صدق مي كند . اگرچه تفاوت هاي هورموني بانوان مانع ازبزرگ شدن عضلات بانوان مي شود اما پاسخ آنها در مقابل افزايش قدرت ، يكسان و مشابه است . همه مي توانند تمرينات با وزنه را اجرا نموده و بدين ترتيب عضلات وهماهنگي ميان آنها را توسعه داه و بنابراين در هنگام كار و فعاليت احساس بهتري داشته باشند .

اهميت ورزش براي افراد مختلف :

 اكثر مردم بر اين موضوع واقفند كه ورزش، بخش مهمي از نحوه زندگي است. ورزش منظم سلامت جسمي و عقلي را حفظ مي كند و قادر است، خطر پيدايش بيماري هاي مزمن را كاهش دهد، اميد به بقا را افزايش دهد و كيفيت زندگي را در طول سال‌هاي آينده بهبود بخشد. اگر ورزش را جزيي از برنامه روزمره خود نماييد، احتمالاً درخواهيد يافت كه انرژي بيشتري براي انجام فعاليت‌‌هاي روزانه معمول ـ مثل خريد، كار منزل، مراقبت از كودك و باغباني ـ داريد.

تعريف علم فيزيولوژي

مسئوليت مطالعه چگونگي طرز كار بدن با علم فيزيولوژي است . قلمرو فيزيولوژي به مفهوم وسيع كلمه مجموعه رده هاي حيواني و گياهي را در بر مي گيرد . فيزيولوژي ذاتاً يك دانش تجربي است و اطلاعات تجربي تا آنجايي كه امكانپذير باشد با انجام اندازه گيري هاي عيني به دست مي آيد .

 براي مثال با قرار دادن دست بر روي پيشاني بيمار ممكن است بتوان وجود تب را احساس كرد اما تشخيص واقعي به وسيله ترمومتر پزشكي انجام مي گيرد كه با قاطعيت درجه حرارت بدن بيمار را مشخص ميكند . 

بدن انسان از گروههاي متعدد سلولي كه اندامها را تشكيل مي دهند ساخته شده است در موجود زنده ، همكاري اندامها تعدادي سيستم را در بدن تشكيل مي دهد . چنانكه قلب ، رگهاي خوني و خون رويهم سيستم قلبي عروقي ( cardiovascular ) را تشكيل ميدهند . ريه ها و مجاري تنفسي با عضلات تنفسي ، سيستم تنفسي ( respiratory ) را مي سازند .

سيستم گوارش ( Dijestive ) غذاهاي مصرف شده از راه دهان را به شكل قابل استفاده براي نمو ، ترميم بافتها ، توليد انرژي و گرما در مي آورد . مواد زائد توسط سيستم ادراري ( urinary ) به خارج از بدن دفع مي گردند . اين سيستم از كليه ها كه سازنده ادرار هستند تشكيل شده است . اعمال بدن از دو سيستم فرماندهي يا كنترل دستور مي گيرند ، يكي غدد داخلي كه توليد كننده هورمونها يا پيكهاي شيميايي هستند و همراه با جريان خون براي تحريك اندامهاي دور دست به حركت در مي آيند و ديگري سيستم عصبي كه اطلاعات و دستورات را در طول رشته هاي عصبي به صورت امواج عصبي انتقال مي دهد ، سيستم عصبي خود به دو دسته مركزي و محيطي ( پيراموني ) تقسيم مي شود . سيستم عصبي مركزي شامل مغز و نخاع ميباشد و سيستم عصبي محيطي توسط سيستم عصبي مركزي كنترل ميشود . بدن بوسيله حسهاي خاص بينائي ، بويائي ، شنوائي و چشائي از محيط اطراف باخبر ميشود.

 اين فقط براي تسهيل كار است كه بدن را به سيستم هاي مختلف تقسيم كرده اند و بايد هميشه به ياد داشت كه تمام سيستمهاي بدن به هم مربوط هستند . علم فيزيولوژي با عمل آناتومي ارتباط بسيار نزديك و تنگاتنگي دارد . اين دو علم عليرغم ويژگيهاي مربوط به خود ، خيلي به هم مربوط هستند . به عبارت ديگر ساختمان بدن موجود زنده و عمل آن غير قابل تفكيك از هم مي باشند . اين هماهنگي را مي توان در ساختمان و كار اعضاي مختلف عملاً مشاهده كرد .

طب ورزشي و فيزيولوژي ورزش

عبارت طب ورزشي عبارت است كلي كه نه تنها به جنبه پزشكي ورزش و تمرين بلكه به ساير جنبه ها اطلاق مي گردد . برخي از اين جنبه ها عبارتند از :

1- پزشكي ورزشي ،  2- بيومكانيك ،  3- پزشكي باليني ،  4- رشد و كامل  ،        5- روان شناسي ،  6- فيزيولوژي

جنبه اخير مترادف با فيزيولوژي ورزشي يا فيزيولوژي تمرينات ورزشي است . اين جنبه از طب ورزشي از قطه نظر عملي عكس العمل و هم آهنگي بدن نسبت به تمرينات ورزشي مي پردازد . اين جنبه شامل تمرينات خيلي شديد ، يعني جلسات تمرين انفرادي ، تمرينات سنگين و طولاني مي باشد . به بيان ساده فيزيولوژي ورزش ، اصول فيزيولوژيكي تربيت بدن و برنامه هاي ورزش قهرماني را ارائه ميكند .

 فصل اول : انرژي ، منابع انرژي ، متابوليسم ( سوخت و ساز )

الف ) انرژي

دانشمندان ظرفيت انجام كار را انرژي مي گويند . كار مورد نظر آنها به عنوان كاربرد نيروي معيني در مسافت معيني تعريف شده است .

بطور طبيعي شش نوع انرژي وجود دارد كه عبارتند از :

1- مكانيكي ، 2- حرارتي  ،  3- نوراني ،  4- شيميايي ،  5- الكتريكي ،  6- هسته اي

هر يك از انواع انرژي مي توانند به يكديگر تبديل شوند . براساس نظريه بقاي انرژي ، اگر چه انواع انرژي قابل تبديل به يكديگرند ولي انرژي را نه مي توان ايجاد كرد و نه مي توان از بين برد . به عنوان مثال بدن ما ميتواند انرژي شيميايي را به انرژي الكتريكي تبديل كند كه اين حالت در صورت ايجاد تحريك براي انقباض عضلات بوجود مي آيد .

يا كسي كه مشغول بازي بسكتبال است در واقع در حال تبديل انرژي شيميايي ( مواد غذايي ) به انرژي حرارتي و مكانيكي است . بنابراين در تمام حركات انسان انرژي لازم براي اندام و يا ارگانيزمهاي داخلي بدن از غذا ( در نتيجه سوخت و تبديل مواد غذايي ) فراهم مي شود .

 ب ) كار

فيزيكدانان كار را به عنوان حاصل ضرب نيرو در مسافتي كه اين نيرو در آن عمل ميكند تعريف مي كنند . جمله بالا را مي توان به صورت زير بيان كرد :

 مسافت * نيرو = كار

 ج ) توان

اصطلاح توان براي نشان دادن كار در واحد زمان مورد استفاده قرار ميگيرد توان از نيرو و سرعت تشكيل شده است و مي توان آن را به ترتيب زير نشان داد :

          مسافت * نيرو    = توان               و يا             كار    = توان

                    زمان                                                 زمان

به عنوان مثال : اگر وزنه 5 كيلوگرمي در مدت 1 ثانيه به مسافت 5 متري حمل شود توان را مي توان بصورت زير نمايش داد : 

د ) واحد اندازه گيري انرژي
انرژي مصرف شده و نيز كاري كه با استفاده از آن صورت مي گيرد را مي توان برحسب كالري تعيين نمود . كيلو كالري ( كه با حرف C بزرگ نمايش داده ميشود ) عبارت از حرارتي است كه بتواند يك كيلوگرم آب 14 درجه را يك درجه سانتيگراد نمايد .

انرژي لازم براي اينكه هر فرد بتواند وزن بدن خود را حفظ نمايد بسته به سن ، اندازه بدن و جنسيت بطور متوسط روزانه بين 1500 تا 300 كيلو كالري ميباشد . در هنگام ورزش ، ورزشكاران روزانه به حدود 500 تا 2000 كيلو كالري و در شرايط سخت تمرين بيش از اين مقدار انرژي اضافه نيازمندند .

هـ ) تعادل انرژي

به رغم اينكه فرد تلاش ميكند كه با رژيم غذايي يا ورزش كنترل وزن داشته باشد ، تعادل انرژي بين غذاي دريافتي و انرژي مصرفي است كه تعيين ميكند آيا برنامه كنترل وزن موفق بوده است يا خير .

 1- تعادل انرژي خنثي

اين حالت موقعي پيش مي آيد كه مقدار كالري غذاي دريافتي با مقدار كالري مصرفي يكسان باشد و تحت شرايط وزن بدن در حد ثابتي قرار ميگيرد .

 2- تعادل انرژي مثبت

تعادل انرژي مثبت هنگامي صورت مي گيرد كه كالري دريافتي بدن بيشتر از كالري مصرفي است . در اين حالت غذاي اضافي به صورت چربي در بدن ذخيره مي گردد و وزن بدن افزايش مي يابد .

3- تعادل انرژي منفي

در تعادل انرژي منفي ، مقدار كالري مصرفي بيشتر از مقدار كالري دريافتي است و چربي ذخيره شده به عنوان انرژي به كار مي رود . در نتيجه چربي و وزن بدن كاهش مي يابد .

بديهي است كه تمرين ورزشي مي تواند سهم موثري در كاهش وزن داشته باشد ، به شرطي كه به طور منظم انجام گيرد و مقدار كالري سوخته شده نيز به اندازه كافي باشد .

و ) مواد غذايي انرژي زا

مواد غذايي كه در نتيجه سوخت و ساز در بدن توليد انرژي مي كنند عبارتند از :

1-   قندها يا هيدراتهاي كربن

2-   چربي ها يا ليپيدها

3-   پروتئين ها يا اسيدهاي آمينه

به گروههاي فوق از آنجا كه توليد كننده انرژي هستند مواد غذايي اصلي نيز مي گويند علاوه بر اين مواد غذايي ، گروهي ديگر از مواد غذايي همچون آب ، ويتامينها و مواد معدني فاقد كالري هستند لذا به مواد غذايي غير انرژي زا معروفند . ولي بايد دانست كه انرژي زا نبودن اين گروه از مواد غذايي به هيچ عنوان از ارزش و اهميت تغذيه اي آنها نمي كاهد .

كالري حاصل از هر يك از مواد غذايي ذكر شده در بالا در بمب كالري سنج ] دستگاه مخصوصي است براي اندازه گيري انرژي حاصل از سوختن مواد غذايي در خارج از  بدن [ به ترتيب زير مي باشد :

1- يك گرم ماده قندي              1/4 كالري

2- يك گرم ماده پروتئيني          6/5 كالري

3- يك گرم ماده چربي              3/9 كالري

با توجه به اينكه هضم و چذب مواد غذايي مخصوصاً پروتئين ها در بدن كامل نيست و نيز هنگام تغييرات شيميايي مواد غذايي ، مقداري ر مصرف ميشود لذا ميزان كالري حاصل از مواد غذايي در بدن عبارت خواهد بود از :

يك گرم ماده قندي              4 كالري

يك گرم ماده پروتئني           4 كالري

يك گرم ماده چربي              9 كالري

با توجه به اينكه چربي ها از لحاظ مقدار انرژي ذخيره در واحد وزن بر كربوهيدراتها و پروتئين ها برتري دارند و هر گرم چربي انرژي معادل دو برابر يك گرم كربوهيدارت يا پروتئين توليد مي نمايد شايد اين تصور پيش آيد كه بهتر است رژيم غذايي روزانه انسان كلاً از چربي ها باشد كه در اين صورت توجه به اين نكته حائز اهميت است كه براي ادامه حيات سلولها و اندامهاي مختلف بدن ، نياز به مواد غذايي متنوع و كافي ميباشد و مصرف زياد چربي سبب كاهش اشتها مي شود و هضم آن به مراتب  مشكل تر از مواد انرژي زاي ديگر است .

علاوه بر اين ، مازاد مواد چربي در بدن در زير پوست و كنار اندامها ذخيره ميشود و فعاليت آنها را محدود مي سازد و ضمناً موجب چاقي و امراض قلبي و عروقي مي گردد لذا به منظور تامين نيازهاي غذايي اندامها و دستگاههاي بدن دانشمندان علوم تغذيه معتقدند كه رژيم غذايي روزانه انسان بايد از الگوي زير و يا نزديك به آن تبعيت كند :

مواد قندي و نشاسته                      40%

مواد چربي                                   25%

مواد پروتئيني                               25%

ويتامين ها ، املاح معدني و مايعات    10%

آشنايي با مواد اصلي غذايي

قبل از شرح مختصر مواد اصلي غذايي ، يادآور مي شويم كه اعمال اصلي غذا در بدن عبارتند از :

1-   ايجاد انرژي مورد نياز فعاليت

2-   تامين رشد و ترميم بافتهاي بدن

3-   تنظيم اعمال بدن

قندها

مهمترين منابع غذايي قندي براي انسان گياهان هستند كه برحسب ماهيت شيميايي از انواع قندهاي ساده ( مونوساكاريد ) ساخته شده اند . از قندها براي :

1-   ايجاد اجزاء ساختماني

2-   توليد انرژي

3-   واسطه هاي سوخت و سازي

4-   شركت در پديده هاي حياتي در بدن انسان استفاده مي شود .

مقدار قند مورد نياز بدن بستگي به حالات فيزيولوژيك و فعاليتهاي بدني دارد . عموماً در مواد غذايي مصرفي روزانه مواد قندي به اندازه كافي وجود دارد . مازاد بر نياز بدن قند مصرفي به صورت گليكوژن ( نشاسته حيواني ) در كبد و عضلات ذخيره ميشود و در صورت ادامه مصرف مواد قندي مازاد بر ظرفيت ذخيره عضلات و كبد اين قندها تبديل به چربي شده و در نتيجه موجب افزايش چربي هاي بدن مي گردد . در ادامه طولاني مصرف قند امكان پيدايش بيماري ديابت وجود دارد .

كاهش مصرف قند در حالي كه نيازهاي بدن انسان را برآورده ننمايد موجب اختلالات عصبي و ضعف عضلاني مي گردد . بنابراين مصرف صحيح و برآورد نمودن نياز بدن به مقدار قند مورد نياز يكي از مهمترين عوامل جلوگيري از ابتلا به بيماريهاي متابوليك است  . اهميت قند ساده ( گلوكز ) در خون از آن روست كه سلولهاي مغز تنها انرژي لازم خود را از اين ماده كسب مي نمايند . لذا به محض كاهش گلوكز در خون فرد دچار سرگيجه و در نهايت بيهوشي مي گردد .

چربي ها ( ليپيدها )

نقش اصلي چربي ها در بدن انسان ذخيره انرژي است . علاوه بر شركت چربي در ساختمان غشاء سلولي ، بدن داراي گروه مخصوص چربي ( Adipose cell ) است كه عمل اصلي آنها ذخيره چربي ميباشد . اگر چه تعداد سلولهاي چربي ممكن است در اثر احتياج به ذخيره بيشتري در بالغين افزايش يابد .

ولي شواهد زيادي در دست است كه نشان ميدهد كه تعداد سلولهاي چربي در بسياري از قسمتهاي بدن در سالهاي اوليه زندگي و مجدداً در دوره نوجواني تعيين مي شوند . وقتي چربي تشكيل شد و در سلولهاي بافت چربي قرار گرفت در بدن راهي براي دفع آن وجود ندارد . بنابراين تنها راه كاهش چربي ، اكسيده شدن ( سوختن ) آن به صورت گرما و انرژي است .

مقدار معيني از چربي در بدن ضروري بوده و طبيعي تلقي ميشود ، اين مقدار در زنان 18 تا 20 درصد و در مردان 12-15 درصد وزن بدنشان ميباشد . در افراد ورزشكار پائين تر از افراد غير ورزشكار ميباشد . اضافه بر اين مقدار اضافه وزن و مقدار بيش از اندازه آن چاقي ناميده ميشود .

پروتئين ها

تقريباً حدود 20 درصد وزن بدن افراد بالغ را پروتئين ها تشكيل مي دهند . اين مقدار پروتئين ، ½ در عضلات ، 5/1 در استخوان و ½ در پوست و بقيه در بافتهاي ديگر و مايعات بدن است . تمام آنزيمها ( موادي كه تسهيل كننده و تسريع كننده روند سوخت و ساز مواد در بدن مي باشند ) پروتئين هستند . بسياري از هورمونها يا پروتئيني هستند و يا مشتقاتي از پروتئين مي باشند .

اجزاء سازنده پروتئين را اسيدهاي آمينه مي نامند . ارزش نهايي يك پروتئين غذايي براي بدن انسان در تركيب اسيدهاي آمينه آن مي باشد .

اسيدهاي آمينه در فرآيندهاي حياتي ( بيولوژيك ) متعدد شركت دارند كه برخي از آنها عبارتند از :

1-   مورد نياز براي رشد و نگهداري بافتها هستند .

2-   در تشكيل اجزاء ضروري بدن مثل هورمونها شركت دارند .

3-   در تنظيم و موازنه آب بدن بخصوص در داخل و خارج سلول شركت دارند .

4-   به نوان عناصر خنثي متحمل تغييرات جزئي ميزان اسيد در بدن مي باشند .

5-   انتقال مواد غذايي در بدن با كمك آنها انجام مي شود .

مصرف انرژي در بدن

انرژي آزاد شده در اثر شكسته شدن مواد غذايي مستقيماً براي سلولهاي عضلاني قابل استفاده نمي باشد . بلكه اين نوع انرژي داراي تركيب شيميايي خاصي به نام  « آدنوزين تري فسفات » است و مخفف آن ATP ميباشد در عضلات مورد استفاده قرار مي گيرند .

ATP

ATP در تمام سلولهاي عضلاني ذخيره مي گردد و به هنگام احتياج سلول عضلاني به انرژي ، تجزيه مي شود و انرژي ذخيره شده در آن آزاد شده صرف انقباض عضلاني  مي گردد . به بيان ديگر شكسته شدن ATP در واقع منبع فوري انرژي براي فرآيند انقباض تارهاي عضلاني به حساب مي آيد .

( فرآيند انقباض عضلاني عبارت است از در هم لغزيدن رشته هاي پروتئيني آكتين و ميوزين در تاريچه هاي عضلاني )

ATP داراي سه گروه فسفات با انرژي بالا ميباشد . در ضمن شكسته شدن ATP ، يكي از پيوندهاي فسفات از بقيه ملكول جدا مي گردد و تقريباً 8000 كالري ( 8 كيلو كالري ) انرژي آزاد شده و فسفات آزاد و آدنوزين دي فسفات ( ADP ) تشكيل مي گردد .

كراتين فسفات ( PC )

علاوه بر ATP ، كراتين فسفات يا مخفف آن PC ماده شيميايي مهم ديگري است كه بخشي از انرژي ذخيره را تامين ميكند . PC بطور مستقيم به عنوان منبع انرژي مورد استفاده قرار نمي گيرد و در عوض براي ساخته شدن مجدد ATP از ADP مورد استفاده واقع مي شود ( موقعي كه PC شكسته مي شود مقدار زيادي انرژي آزاد شده و كراتين و فسفات آزاد تشكيل مي شود ، اين انرژي براي توليد مجدد ATP در دسترس قرار خواهد گرفت )

 سيستم هاي انرژي

فعاليتهاي ورزشي با توجه به شدت فعاليت و مدت آن از طريق سه مسير سوخت و سازي ، نيازهاي انرژيكي خود را تامين مي كنند . روش توليد و ذخيره سازي ATP در هر سه سيستم يكسان است . اين سيستم ها يا دستگاههاي انرژي در دو دسته كلي بي هوازي و هوازي قرار مي گيرند .

الف ) دستگاه هاي انرژي بي هوازي

بي هوازي به معني بدون اكسيژن است در حالي كه لفظ سوخت و ساز مستلزم حضور اكسيژن مي باشد ، لذا سوخت و ساز بي هوازي يا منابع بي هوازي ATP به دوباره سازي ATP از طريق واكنش هاي شيميايي اطلاق مي گردد كه مستلزم حضور اكسيژن تنفسي نيست .

به عبارت ديگر زمان كافي براي رسيدن اكسيژن تنفسي به سلولهاي عضلاني در برخي از فعاليتها وجود ندارد و به همين دليل سلول ناچار است از موجودي اكسيژن در اختيار استفاده كرده و ATP مورد نياز انقباض عضلاني را دوباره سازي كند . سئوال اين است كه با توجه به محدود بودن ذخيره اكسيژن موجود در عضلات و سلولها ، چه نوع فعاليتهايي مي تواند به اتكاء دستگاه بي هوازي انجام شوند ؟

دو مسير از سه مسير ذكر شده در تامين انرژي مورد نياز فعاليتها جزو دستگاه بي هوازي مي باشند . اين دو مسير متابوليكي انرژي در بدن عبارتند از :

1-   سيستم فسفاژن ( به ATP و كراتين فسفات مجموعاً فسفاژ گفته ميشود ) .

2-  سيستم اسيد لاكتيك ] اين سيستم را گليكوليز به معني « تجزيه قند » نيز      مي گويند و دليل آن نيز اين است كه اين سيستم منحصراً از گلوكز براي دوباره سازي ATP استفاده ميكند [  .

سيستم فسفاژن

مقدار ATP موجود در عضله حتي در يك ورزشكار تمرين كرده فقط براي حفظ حداكثر قدرت عضله به مدت 5 تا 6 ثانيه يعني مثلاً براي يك دوي سريع 50 تا 60 متر كفايت مي كند . به بيان ساده تر انرژي قابل دسترس فوري كه از طريق تجزيه ATP در اين سيستم بوجود مي آيد فقط ميتواند پاسخگوي نياز انرژي مورد مصرف تمرينهاي سريع با حداكثر شدت و زمان بسيار كم باشد .

بنابراين تصور كنيد در يك فعاليت شديد انرژي ذخيره شده كه بصورت ATP در دسترس فوري عضلات ميباشد به سرعت تخليه مي شود و ضروري است كه ATP بطور مداوم جايگزين ATP مصرفي شود . لذا در اين شرايط اين كراتين فسفات است كه به سرعت و به سهولت به ATP تبديل مي شود .
به اين ترتيب مي توان گفت كه غلظت atp در ازاي مصرف كراتين فسفات در يك حد ثابت نگهداري مي شود . بطور خلاصه نتيجه مي گيريم كه atp و Pc رويهم   مي توانند حداكثر اقباض عضلاني را براي حداكثر 10 ثانيه يعني فقط براي يك دوي سريع 80 تا 100 متري حفظ كنند . از جمله فعاليتهايي كه انرژي مورد نياز عضلاني خود را از اين سيستم ( فسفاژن ) كسب مي كنند ميتوان به پرتاب نيزه ، پرتاب ديسك پرش طول ، پرش ارتفاع ، شيرجه ، اسپك قدرتمند در واليبال ، شيرجه يك دروازه بان و … اشاره نمود .

توجه به چند نكته ضروري است :

اول ) ذخيره PC در عضلات بيش از ذخيره ATP است .

دوم ) با شكسته شدن 1 مول ( مقدار معيني از وزن يك تركيب شيميايي را مول    مي گويند كه بستگي به تعداد ملكولها و نوع اتم هاي سازنده آن دارد )ATP ، بين 7 تا 12 كيلو كالري انرژي قابل استفاده آزاد خواهد شد .

سوم ) تنها بين 570 تا 690 ميلي مول فسفاژن در مجموع وزن عضلات بدن ذخيره گرديده است . اين مقدار بين 7/5 تا 9/6 كيلو كالري انرژي ATP است كه بسيار ناچيز ميباشد . به همين دليل اين سيستم تنها پاسخگوي انرژي مورد نياز فعاليتهاي شديد و با زمان بسيار كوتاه ميباشد .

چهارم ) بدون اين سيستم ( دستگاه انرژي ) حركات سريع و قدرتي انجام نمي گيرد . زيرا اين شكل از فعاليتها نياز به ذخيره سريع انرژي ATP دارند . به بيان ديگر دستگاه فسفاژن نماينده سريع ترين و در دسترس ترين منبع ATP عضلاني است .

2- سيستم اسيد لاكتيك ( گليكوليز بي هوازي )

] گليكوليز بي هوازي به تجزيه گليكوژن و يا گلوكز در غياب اكسيژن اطلاق ميشود [ دستگاه بي هوازي ديگري كه در آن ATP در عضلات دوباره سازي ميشود به عنوان   « گليكوليز بي هوازي » خوانده مي شود . در تامين انرژي مورد نياز اين سيستم كربوهيدارت ( قند ساده ) بطور ناقص تجزيه شده و توليد انرژي و تركيب ديگري به نام اسيد لاكتيك مي شود . به همين دليل است كه اين دستگاه به نام اسيد لاكتيك نيز معروف ميباشد .

] لازم به يادآوري است كه در بدن همه كربوهيدراتها به قند ساده يعني گلوكز كه    مي تواند سريعاً به همين شكل مورد استفاده قرار گيرد تبديل مي گردد و يا در كبد و عضلات به صورت گليكوژن جهت استفاده بعدي ذخيره مي شود [ .

اسيد لاكتيك كه يكي از توليدات جنبي گليكوليز بي هوازي ] تجزيه قند در سيستم بي هوازي [ ميباشد وقتي به مقدار زيادي در عضلات و خون انباشته شود ، سبب خستگي عضلاني مي گردد و اين موضوع بعنوان يك عامل محدود كننده براي استفاده بيشتر از اين سيستم جهت تامين انرژي عمل ميكند . در اثناي تجزيه گليكوژن ، انرژي آزاد مي شود و اين انرژي جهت دوباره سازي ATP مورد استفاده قرار مي گيرد .

در مقايسه با دستگاه هوازي و در حضور اكسيژن ، گليكوليز بي هوازي تنها قادر به توليد چند مول ATP است . براي مثال هنگام گليكوليز بي هوازي فقط 3 مول ATP ميتواند از تجزيه 1 مول گليكوژن بازسازي شود و دليل آن هم همانگونه كه ذكر شد اين است كه هنگام تمرينات ورزشي خسته كننده ، عضلات و خون تحمل تجمع مقدار معيني اسيد لاكتيك را تا قبل از آغاز خستگي دارند و بروز خستگي از بازسازي انرژي مصرف شده به سرعت جلوگيري مي كند . با اين شكل گليكوليز بي هوازي ، مانند دستگاه فسفاژن ، هنگام تمرينات ورزشي براي ما كمال اهميت را دارد . زيرا آن نيز مقدمتاً توليد و ذخيره ATP نسبتاً سريعي را تهيه مي بيند . به عنوان مثال ، تمرينات ورزشي كه با حداكثر سرعت بين 1 تا 2 دقيقه ( حداكثر ) به طول مي انجامد جهت تامين ATP بستگي شديد به دستگاه فسفاژن و گليكوليز بي هوازي دارد .

به طور خلاصه ، گليكوليز بي هوازي :

1-   سبب توليد اسيد لاكتيك شده كه خستگي عضلاني را به همراه دارد .

2-   حضور اكسيژن را لازم ندارد .

3-   تنها كربوهيدارت ( قندها : شامل گليكوژن و گلوكز ) را به عنوان سوخت مورد استفاده قرار ميدهد .

4-   مقدار انرژي جهت بازسازيفقط چند مول ATP آزاد ميكند .

5-   فعل و انفعالات اين سيستم در ساركوپلاسم ( سيتوپلاسم سلول عضلاني ) سلول صورت مي گيرد .

ب ) دستگاه انرژي هوازي

هنگامي كه اكسيژن به مقدار كافي در دسترس باشد متابوليسم هوازي انرژي مورد لزوم سلولهاي بدن را تامين مي كند . در اين سيستم در نتيجه تجزيه گلوكز و گليكوژن ، اسيد لاكتيك توليد نمي شود بلكه اين مولكولها به درون قسمت ديگري از سلول به نام ميتوكندري رفته و در آنجا فعل و انفعالات كامل شيميايي صورت مي گيرد . در نتيجه آن دي اكسيد كربن ، آب و ATP به مقدار زياد توليد ميشود . به بيان ديگر هنگامي كه اكسيژن به ميزان كافي در دسترس است و عضلات تحت فشار شديد نيستند هر مولكول گلوكز بطور كامل شكسته شده و دي اكسيد كربن ، آب و 38 مولكول ATP توليد مي شود .

چنانچه متوجه شديم عامل اصلي در اين سيستم ، اكسيژن است كه مقاومت در مقابل تمرينات را امكانپذير مي سازد . يك مولكول گلوكز در اين سيستم چندين برابر سيستم اسيد لاكتيك ATP توليد مي كند .

درك اين مطلب ما را كمك ميكند تا بدانيم چرا يك دونده ماراتن يا يك كارگرمي توانند در يك زمان طولاني و با سرعتي پايين تر از حداكثر و با حالت ثابت و يكنواخت به كار ادامه بدهند .

 طرح تحقيق

مقدمه

روشهاي تمريني متفاوتي براي توسعه عوامل درگير در آمادگي جسماني ورزشكاران در رشته هاي مختلف ورزشي بكار گرفته شده است . سالهاست كه تمرينات با وزنه ، با روشهاي متنوعي كه توسط محققين و متخصصين علوم تربيت بدني و ورزش ارائه شده است مورد توجه مربيان و ورزشكاران علاقه مند قرار گرفته است .

هر يك از روشها با توجه به نياز به وسايل مربوطه و تاثيرات مفيد و احياناً آزمايشهايي كه براي ورزشكاران داشته كاربردهاي متفاوتي در توسعه توانائيهاي ورزشكاران داشته است . ليكن در سالهاي اخير و با پيشرفت علوم ورزشي و تربيت بدني ، روشهاي نويني ارائه گرديده كه با وجود هزينه هاي كمتر و صرف وقت كم و زيانهاي احتمالي كمتر ، نتايج بسيار خوبي بر مجموعه توانائيهاي ورزشكاران داشته است . از ميان اين روشها ، تمرينات پلايومتريك ، كه ترجيحاً بدون وزنه و با استفاده از پرشهاي حساب شده از ارتفاع كم انجام مي شود و تنها از وزن بدن كه در هنگام پرش ، اضافه بار لازم را براي افزايش فشار مناسب ايجاد ميكند ، كمك ميگيرد ، مورد توجه قرار گرفته است .

ليكن براي تعيين دقيق دامنه تاثيرات اين نوع تمرينات بر فاكتورهاي مختلف آمادگيهاي جسماني ورزشكاران و بكارگيري حساب شده آنها ، اطلاعات كمي در دست ميباشد . اين نوع تمرينات بيشتر براي ورزشكاران رشته هاي پرشي و سرعتي بكار گرفته شده است و با توجه به مهارتها و توانائيها سرعتي و كوتاه مدت مي باشد . چنانچه علماي تربيت بدني ، اين تمرينات را پلي مي دانند كه شكاف بين قدرت و توان را مي پوشاند و قابليت انفجاري انتقال وزن از يك پا به پاي ديگر را كه براي سرعت لازم است بهبود مي بخشد و بيشتر در توسعه مهارتهايي مانند : ضربات فورهند و يك هند تنيس و يا انواع پرتابها و پرشها و شوت زدن ها بكار گرفته مي شود . اما با توجه به يافته هاي تحقيقات اخير و همچنين بررسيهاي دقيقتر و وسيعتر مي توان ضمن كاهش زيانهاي احتمالي آن ، بر ميزان فوايد و تاثيرات اين نوع تمرينات افزوده و چگونگي اجراي بهتر آنان را مشخص نمود .

 تعريف مسئله

در اين پژوهش براي تعيين تاثير هشت هفته تمرينات پلايومتريك بر روي دانش آموزان پسر دبستاني ، با استفاده از سكوهاي 12 تا 20 سانتي متري و اصول تمرين خاص و امكان مقايسه آنها با روشهاي بدنسازي ديگر ، به طور همزمان تمرينات با وزنه به روش ايزوتونيك ( هم تنش ) بر روي گروهي هم سان انجام مي گردد .

ابتدا قبل از شروع تمرينات ، آزمون هاي آمادگي جسماني شامل : پرش جفت طولي ، دو 9*4 متر رفت و برگشت ، دو 45 متر سرعت ، دو 540 متر استقامت ، شناي روي دست و دراز و نشست پا جمع در يك دقيقه بر روي هر دو گروه تمريني و همچنين گروه گواه ، كه تنها براي مقايسه افراد بي تمرين انتخاب مي شود ، انجام ميگردد و سپس بعد از هشت هفته تمرين و هر هفته دو جلسه بر روي گروههاي تمريني ، دوباره آزمونهاي آمادگي جسماني مذكور بر روي هر سه گروه انجام مي گردد تا ضمن بررسي تاثير اين تمرينات بر آمادگيهاي عمومي جسماني دانش آموزان ، بتوان به مقايسه روشهاي تمريني و تفاوت آنها با افراد بي تمرين پرداخت .

 ضرورت و اهميت تحقيق

براي آمادگي جسماني تيمهاي ورزشي ، خصوصاً در آموزشگاهها با امكانات محدود و بودجه بسيار ناچيز و تعداد زياد دانش آموزان ، چه روشهايي مناسب است ؟ و چگونه بايد برنامه ريزي نمود ؟ براي پرورش قواي جسماني به غير از تمرين با وزنه هاي سنگين در سالنهاي بدنسازي و يا تلف كردن ساعتها وقت در استاديومها و زمينهاي ورزشي ، روشهاي ديگري نيز وجود دارد .

تمامي تيمهاي ورزشي ، اعم از ورزشهاي انفرادي يا گروهي ، به دوره هاي خاص آمادگي جسماني نياز دارند و هر رشته ورزشي به نسبتهاي متفاوتي از قدرت ، استقامت عمومي ، توان ، چابكي ، سرعت و ديگر فاكتورهاي جسماني نياز دارد .خصوصاً در ايام نزديك به مسابقات اين ارزشها فراتر رفته و ارائه برنامه هايي كه در كوتاه مدت و با حداقل هزينه و بدون زيان ، بتواند ورزشكاران را ضمن حفظ آمادگي به فرم ايده آل نزديكتر گرداند بسيار اهميت دارد .

از ميان روشهاي تمريني با وزنه ، كدام يك با صرفه تر ، مفيد تر و كم زيان تر است ؟ و آيا اصلاً بدون وزنه مي توان اضافه باري كه بايد براي افزايش توانايي هاي مذكور به ورزشكار تحميل نمود به وجود آورد ؟ و در صورت امكان ، قابليت اجرايي آن براي همگان ميسر است ؟

اين تحقيق به تمامي اين سئوالات پاسخ مي دهد و در جائيكه ابهام وجود داشته با بررسي هاي دقيق علمي و آماري ، محدوده آن را مشخص مي نمايد .

روش تمريني پلايومتريك به خاطر نوپائي آن خصوصاً در كشور ، نياز به بررسي هاي دقيق تر و ارزشيابي كاربردهاي آن و تعيين حدود تاثيرات آن بر روي فاكتورهاي متفاوت آمادگيهاي جسماني دارد . تحقيقاتي كه در كشور در اين رابطه انجام گرديده بسيار ناچيز است و تنها فاكتورهاي محدودي را ارزشيابي نموده است .

در نتيجه با توجه به خلاء هاي موجود ، در اين تحقيق سعي شده تا در سطح    گسترده تر و با استفاده از يافته هاي قبلي ، خصوصاً در تحقيقاتي كه طي دهه اخير در خارج از كشور به دست آمده است ، بررسي هاي دقيق انجام گيرد . اميد است بدينوسيله راهكارهايي مفيد و باصرفه در اختيار مربيان ورزش و خصوصاً معلمين محترم آموزشگاهها و ورزشكاران علاقه مند قرار گيرد

فرضيه هاي تحقيق

1-   تمرينات پلايومتريك ، براي افزايش پيشرفت در پرش جفت طولي ( قدرت  انفجاري ) تاثير معني داري دارد .

2-   تمرينات با وزنه ، براي افزايش پيشرفت در پرش جفت طولي تاثير معني داري دارد

3-   تاثير تمرينات با وزنه ، براي افزايش پيشرفت در پرش جفت طولي ، نسبت به تمرينات پلايومتريك بيشتر است .

4-   تمرينات پلايومتريك ، براي افزايش پيشرفت در دو 9*4 متر ( چابكي ) تاثير معني داري دارد .

5-   تمرينات با وزنه ، براي افزايش پيشرفت در دو 9*4 متر تاثير معني داري دارد .

6-    تاثير تمرينات با وزنه ، براي افزايش پيشرفت در دو 9*4 متر نسبت به تمرينات پلايومتريك بيشتر است .

7-   تمرينات پلايومتريك ، براي افزايش پيشرفت در دو 45 متر ( سرعت ) تاثير معني داري دارد .

8-   تمرينات با وزنه ، براي افزايش پيشرفت در دو 45 متر تاثير معني داري دارد .

9-   تمرينات تمرينات با وزنه ، براي افزايش پيشرفت در دو 45 متر نسبت به تمرينات پلايومتريك بيشتر است .

10-          تمرينات پلايومتريك ، براي افزايش پيشرفت در دو 540 متر ( استقامت عمومي بدن ) تاثير معني داري دارد .

11-          تمرينات با وزنه ، براي افزايش پيشرفت در دو 540 متر تاثير معني داري دارد .

12-    تاثير تمرينات تمرينات با وزنه ، براي افزايش پيشرفت در دو 540 متر نسبت به تمرينات پلايومتريك بيشتر است .

13-    تمرينات پلايومتريك ، براي افزايش پيشرفت در شناي روي دست  ( قدرت و  استقامت عضلات كمربند شانه اي و دستها ) تاثير معني داري دارد .

14-          تمرينات با وزنه ، براي افزايش پيشرفت در شناي روي دست تاثير معني داري دارد .

15-    تاثير تمرينات تمرينات با وزنه ، براي افزايش پيشرفت شناي روي دست نسبت به تمرينات پلايومتريك بيشتر است .

16-     تمرينات پلايومتريك ، براي افزايش پيشرفت در دراز و نشست ( قدرت و  استقامت عضلات شكمي ) تاثير معني داري دارد .

17-          تمرينات با وزنه ، براي افزايش پيشرفت در دراز و نشست تاثير معني داري دارد

18-    تاثير تمرينات تمرينات با وزنه ، براي افزايش پيشرفت در دراز و نشست نسبت به تمرينات پلايومتريك بيشتر است .

 متغيرهاي تحقيق

در اين تحقيق روشهاي تمريني پلايومتريك و با وزنه ، متغيرهاي مستقل هستند و نتايج آزمونهاي آمادگي جسماني پرش جفتي طول ، 9*4 متر رفت و برگشت ، دو 45 متر سرعت ، دو 540 متر استقامت ، شناي روي دست و دراز و نشست متغيرهاي وابسته اند .

 محيط پژوهش

با توجه به كاربردي بودن اين تحقيق ، محيط آن را در هر مدرسه اي كه داراي سكو يا جدولهاي 12 تا 20 سانتي متري باشد مي توان در نظر داشت ، اما به خاطر تسهيل در امر نمونه گيري و محيط سكيان براي تمامي دانش آموزان با تعداد زياد و نياز به تعداد زيادي وزنه هاي 10 تا 20 كيلوگرمي ، از اماكن ورزشي مركز تربيت معلم حضرت رسول اكرم اهواز استفاده گرديد .

 محدوديتهاي پژوهشي

محدوديتهاي قابل كنترل

1-  براي انجام تمرينات پلايومتريك تعداد زيادي سكو ، جداول كنار پياده رو يا    جعبه هايي به ارتفاع 12 تا 20 سانتي متر بطور يكسان براي تمامي دانش آموزان مورد نياز بود كه در محيط ورزشي مركز ، از جداول كنار پياده روها استفاده گرديد .

2-  براي انجام تمرينات با وزنه ، مقدار زيادي وزنه هاي 10 تا 20 كيلوگرمي قابل حمل مورد نياز بود كه با توجه به امكانات سالن بدنسازي مركز ، از هارتل هاي سبك ، دمبل هاي مناسب و تعداد زيادي صفحه هاي 10 تا 20 كيلوگرمي هارتل استفاده گرديد .

3-   اين تحقيق تنها بر روي پسران دبيرستاني در شهرستان اهواز انجام گرديد .

 محدوديتهاي غير قابل كنترل

1-  جمع كردن دانش آموزان نمونه تحقيق از سطح شهرستان اهواز ، از مناطق چهارگانه و انجام امور تحقيق به مدت دو ماه بسيار مشكل ساز بود . اين امر باعث گرديد تا كار نمونه گيري پس از يكماه دوندگي ، دوباره انجام گيرد .

2-  به خاطر طولاني بودن امر تحقيق و افت احتمالي دانش آموزان ، تعداد بيشتري نمونه انتخاب شد كه پس از خاتمه كار ، تعدادي از افرادي كه غيبت يا تاخير داشتند ، برحسب مقدار غيبت يا تاخير ، حذف گرديدند كه در نهايت سه گروه 30 نفري باقي بماند .

3-  گرم شدن هوا و امكانات محدود تهويه سالن بدنسازي گاهي اوقات اجراي تمرينات را با تعداد زياد دانش آموز با مشكل مواجه مي ساخت .

4-  تفاوت در سطح انگيزشي و نوع تغذيه دانش آموزان به علل متفاوت و تاثير بر اجراي حركات آنان ، از ديگر محدوديتهاي غير قابل كنترل اين تحقيق بوده است .

5-  مسئله اياب و ذهاب دانش آموزان و گاهي برخورد امتحانات ميان ترم و برخي از كلاسهاي جبراني با زمان تمرين ، از ديگر محدوديتها بوده است .

 جامعه آماري تحقيق

تمامي دانش آموزان پسر دبيرستانهاي اهواز كه سن آنها از 15 سال تجاوز كند در چهار ناحيه آموزش و پرورش در سطح شهر كه بالغ بر 30.000 نفر در سال تحصيلي      78-77 مي باشند ، جامعه آماري اين تحقيق را تشكيل مي دهند .

نمونه تحقيق

براي كيفيت اجرايي بهتر و صرفه جويي در بودجه در اين تحقيق ضمن رعايت اصول آماري ، حداقل تعداد نمونه در نظر گرفته شد . بدين ترتيب تعداد 90 نفر كه در سه گروه 30 نفري به نام گروه گواه ، گروه آزمايشي (1) براي انجام تمرينات پلايومتريك و گروه آزمايشي (2) براي انجام تمرينات با وزنه به طورتصادفي انتخاب شدند .

براي انتخاب آزمودنيها ، ابتدا كل دانش آموزان چهار ناحيه را به ازاي تقريباً هر 3.000 نفر يك مدرسه از هر ناحيه ، جمعاً ده مدرسه و از هر مدرسه 9 نفر از طريق دفاتر آمار آموزشگاهها بصورت تصادفي چند مرحله اي انتخاب گرديدند .

روش تحقيق و روش آماري

اين تحقيق از نوع پژوهشهاي تجربي است كه براي بررسي تاثير تمرينات ورزشي مورد نظر و مقايسه اثرات آن با روشهاي تمريني ديگر و افراد بي تمرين با استفاده از عمليات آماري به شرح زير به بررسي يافته ها و تجزيه و تحليل آن مي پردازد .

1-   محاسبه ميانگين و انحراف معيار

2-   روش آناليزواريانس نمره هاي تفاوت

3-   روش آناليزواريانس براي كنترل دقيقتر گروهها

4-   آزمون توكي براي مقايسه تفاوت بين ميانگين ها

 ابزار جمع آوري اطلاعات

1-   دفتر آمار آموزشگاه ، كه براي انتخاب تصادفي آزمودنيها مورد استفاده قرار مي گيرد .

2-  جعبه هاي چوبي يا فلزي به ارتفاع 12 تا 20 سانتي متر و طول و عرض 50*40 سانتي متر براي هر آزمودني براي انجام تمرينات پرشي ويژه پلايومتريك ، كه براي صرفه جويي در بودجه در اين تحقيق از سكو يا جداول كنار پياده روها استفاده گرديده است .

3-  وزنه هاي 10 تا 20 كيلوگرمي قابل حمل و كم حجم مانند دمبل يا صفحه هاي هالتر يا هالترهاي سبك به تعداد آزمودنيها براي اجراي تمرينات با وزنه منتخب .

4-   محوطه اي حدود 50 الي 100 متر مربع براي انجام تمرينات مورد نظر .

5-  4 عدد كرونومتر دستي با دقت صدم ثانيه براي محاسبه ركورد دوها و دراز و نشست و زمان استراحت بين حركات تمريني .

6-    2 عدد  متر خياطي ، براي محاسبه اندازه پرش جفتي طول .

7-   يك عدد خط كش 50 سانتي متر لاكي براي مشخص نمودن اندازه پرش جفتي طول .

8-   مقداري گچ تخته سياه يا رنگ و برس براي مشخص نمودن ايستگاهها و اندازه هاي آزمودنيهاي آمادگي جسماني .

9-   يك عدد متر مهندسي براي مشخص نمودن اندازه گيري آزمونهاي دو 45 متر ، دو 9*4 متر و دو 540 متر .

10-    دو عدد تشك ابري يا اسفنجي ، به ضخامت 5 سانتي متر و به طول و عرض 1*2 متر ، براي اجراي آزمون دراز و نشست .

 تعريف واژه ها و اصطلاحات

1-  تمرينات پلايومتريك : يكي از روشهاي تمريني آماده سازي ورزشكاران كه در سالهاي اخير خصوصاً در مهارتهاي پرشي و سرعتي استفاده گرديده ، اين نوع تمرينات ميباشد كه مستلزم يكسري انقباضات سريع و پي در پي بوده كه پس از يك پيش فشار يا كشش عضلات درگير انجام مي گيرند . كلمه پلايومتريك         ( PLYOMETRIC ) از واژه يوناني PLEYTHYEIN به معني افزودن و يا به تعبيري از كلمات PLIO و METRIC كه بترتيب به معني بيشتر ( MORE ) و اندازه ( MEASURE ) مشتق شده است (4) .

2-  تمرينات با وزنه روش ايزوتونيك : يكي از روشهاي موثر نيرو افزايي ، تمرينات با وزنه ميباشد كه با توجه به انقباض عضله به سه روش انجام مي گردد . يكي از روشهاي معمول آن روش ايزوتونيك ( هم تنش ) ميباشد . در اين نوع انقباض ، با افزايش تنش عضله ، طول عضله نيز تغيير مي يابد و براي تمرين از وزنه هاي معمولي و يا دستگاههاي چند كاره استفاده مي شود كه در اين تحقيق از وزنه هاي معمولي مانند : دمبل و هارتل و صفحه هارتل استفاده شده است (3) .

3-  آمادگي عمومي جسماني : ارزيابي افراد از نظر جسماني منحصر به اندازه گيري يك يا دو مورد خاص نيست . بلكه در آزمونهاي مختلف مجموعه اي از توانائيهاي انسان را مي سنجند و بر مبناي آنها تمام توانائيهاي سنجيده شده را طبقه بندي ميكنند . مجموعه توانائيهاي جسماني را تحت عنوان آمادگي عمومي جسماني بيان  مي كنند (11) .

4-  قدرت انفجاري : تحت عنوان نيروي عضلاني يا توان نيز معرفي شده و عبارت است از توانايي وارد آوردن حداكثر نيرو براي يك حركت انفجاري ، به عبارت ديگر حداكثر نيرويي كه يك عضله و يا گروهي از عضلات مي توانند بر يك مانع فقط براي يك مرتبه وارد كنند تا آن مانع را در كوتاهترين زمان با بيشترين سرعت ، به حداكثر ارتفاع و يا فاصله حركت دهند ، به نام نيروي عضلات معروف است . مانند پرشها ، پرتابها و استارتها . كه در اين تحقيق از آزمون پرش جفتي طول استفاده گرديده است (1) .

5-  چابكي : عبارت است از نوعي قابليت عضلاني كه با آن مي توان مسير حركت بدن را بصورت ارادي در حداقل زمان تغيير داد ، مانند : چابكي در تغيير و جهت حركت بدن در حين دويدن كه توسط آزمون 9*4 متر ارزيابي مي شود و سرعت حركت و سرعت عكس العمل در ان نقش دارند (11) .

6-    سرعت : سرعت به دو صورت عنوان مي شود :

الف – سرعت حركت كه بر دو نوع مي باشد :

1)    سرعت اندامها ( كوتاهترين زمان براي حركت دادن قسمتي از بدن )

2)    سرعت حركت بدن ( كوتاهترين زماني كه بتوان بدن را به فاصله مشخصي به حركت در آورد )

ب – سرعت عكس العمل كه عبارت است از : فاصله زماني بين محرك و پاسخ حركتي لازم نسبت به آن . براي مثال ، شنيدن صداي تپانچه و شروع حركت را سرعت عكس العمل مي نامند .

براي سنجش سرعت از آزمون دو 45 متر سرعت استفاده مي شود كه سرعت حركت و سرعت عكس العمل را تواماً اندازه گيري مي كند (11) .

7-  آمادگي قلبي تنفسي : عبارت است از توانايي دستگاه گردش خون و تنفس براي انجام فعاليتهاي سنگين و طولاني مدت ، به نحوي كه بتواند به سهولت خود را با شدت فعاليت بدني هماهنگ كند . دويدن در مسافت 540 متر يكي از تستهاي استاندارد براي سنجش آمادگي قلبي – تنفسي است . اين تست ، در واقع حداقل مسافتي را كه مي تواند آمادگي قلبي – تنفسي فرد را ارزيابي كند دارا ميباشد (11)

8-  استقامت عضلاني پويا يا حركتي : عبارت است از توانايي عضلات براي تكرار يك حركت معين و مشابه در مقابل يك مقاومت در مدت زمان طولاني . براي اندازه گيري استقامت عضلاني پويا مي توان از آزمون “ شناي روي دست ” براي عضلات كمربند شانه اي و دستها و از آزمون “ دراز و نشست پا جمع ” براي عضلات شكم استفاده نمود (11) .

تربيت بدني فرايندي است آموزشي – تربيتي كه هدف آن بهبود بخشيدن به اجرا و رشد انسان از طريق فعاليتهاي جسماني است . تعريف فوق برداشتي است كلي از تعليم و تربيت كه نشاندهنده فرآيند مستمر يادگيري و تكامل كلي در طول زندگي است . تربيت بدني شامل كسب و پردازش مهارت هاي حركتي ، توسعه و نگهداري آمادگي جسماني براي تندرستي و سلامت ، كسب دانش علمي درباره فعاليتهاي جسماني و تمرين و توسعه تصور ذهنيت از فعاليتهاي جسماني به عنوان وسيله اي براي بهبود اجرا و عملكرد انسان است .

تربيت بدني نه تنها به فوايد جسماني حاصل از شركت در فعاليتهاي بدني توجه دارد بلكه بالا بردن دانش و آگاهي و ايجاد موقعيت هاي مناسب براي يادگيري و فعاليت مداوم را نيز مورد توجه قرار مي دهد . براي عينيت بخشيدن به فوايد تربيت بدني ، مربيان بايد در تدوين برنامه هاي كامل و انتخاب آگاهانه فعاليتها كوشا باشند تا از طريق نهايت استفاده نصيب دانش آموزان گردد .
امروزه برنامه هاي كامل تربيت بدني ، در رده هاي سني آموزشگاهي قابل برنامه ريزي هستند . برنامه تربيت بدني با نظارت و هدايت افراد و مربيان ورزش زندگي دانش آموزان را پربار مي سازد . توجه اساسي تربيت بدني و ورزش به فعاليتهاي جسماني توام با قوانين و مقررات است كه افراد به وسيله آن با يكديگر به رقابت مي پردازند .
اصطلاح غني سازي تربيت بدني و ورزش تمام برنامه ها از برنامه هاي آموزشگاهي تا برنامه هاي مدرن در موقعيت ها و رده هاي سني مختلف را در بر مي گيرد و به عوامل موثر بر كسب و اجراي مهارتهاي حركتي سازمان يافته ، مراحل يادگيري و روش تسهيل ياد گيري و عوامل موثر بر تكامل قابليتهاي حركتي پايه مي پردازند .

 تعريف مسئله

در اين پژوهش براي رسيدن به شيوه هاي مطلوب جهت غني سازي درس تربيت بدني پرسشنامه اي در خصوص نحوه اجراي برنامه هاي درس تربيت بدني در بين دبيران ورزش و دانش آموزان توزيع گرديد .
اين پرشش نامه حاوي سئوالاتي در خصوص شيوه ها و مراحل اجراي برنامه هاي تربيت بدني در ساعت ورزش ، حضور فيزيكي ، داوري ، انضباط ، مشاهده ، اجرا ، تربيت بدني ، ارزشها و زيانها موجود ، كيفيت و پيشرفت را مورد بررسي قرار داده موفقيت و هدف آموزش را با تجزيه و تحليل عوامل همچون سن ، ميزان تجربه دانش موزان ، مراحل يادگيري ، محتواي درس ، سطح فعاليت منابع در دسترس مانند وسايل تجهيزات و فضا ، تعداد دانش آموزان ، زمان در دسترس و ويژگي ها و نگرش معلمان تربيت بدني  مورد كندو كاش قرار داده تا در نهايت به نتيجه گيري معقول و منطقي در خصوص نحوه برنامه ريزي و اجراي فعاليتهاي ورزشي در مدارس برسيم .

 ضرورت و اهميت تحقيق

برنامه هاي ورزشي آموزشگاهها بخش عمده تجارت آموزشي هزاران دانش آموز در دبيرستانها است ، با اين حال در اغلب موارد اين برنامه ها بايد اصلاح شوند . بعضي از اين برنامه ها ارتباط بسيار ضعيفي با فرايند تعليم و تربيت دارند . براي اجراي صحيح برنامه ها و اهداف تربيت بدني در آموزشگاهها با امكانات و بودجه بسيار ناچيز و تعداد زياد دانش آموزان چه روشهايي مناسب است ؟ و چگونه بايد برنامه ريزي نمود ؟ مربيان تربيت بدني در پست هاي ورزشي مدارس بايد از چه شيوه هايي براي گسترش امر ورزش استفاده نمايند ؟
تغييراتي كه در تربيت بدني امروزي مشهود است نتيجه نظريه هاي جديد و شگفت انگيز نيست بلكه حاصل رويدادهاي سه ايده تربيتي است كه روانشناسي نوين تاكيد زيادي بر آنها دارد . اين سه ايده عبارتند از : كمال شخصيت ويژه دانش آموز ، تاثير فعاليت و تجربه در روند فراگيري مي باشند كه اين امر هيچگاه حادث نخواهد شد جز آنكه در برنامه ريزي و اجراي درس تربيت بدني در مدارس تغييرات اساسي به وجود آوريم .
درس تربيت بدني در زنگ ورزش زماني با ارزش است كه ايده مشخصي از هدف فعاليت را در ازهان به وجود آورد . پس در غني سازي برنامه هاي تربيت بدني در آموزشگاهها بايد ديد كه در ساعات درس ورزش روش تدريسي خاصي ارائه مي گردد ؟ در انتخاب روش تدريس و غني سازي ساعت ورزش به هدف كلي آموزش توجه      مي شود ؟ و در انتخاب شيوه تدريس به نظرات دانش آموزان توجه دارند .
در اين تحقيق سعي مي شود با استفاده از يافته هاي قبلي بررسي هاي دقيقي بر روي اين موضوع صورت گيرد ، با اجراي صحيح برنامه هاي غني سازي درس ورزش در مدارس طوري كه دانش آموزان بازخورد اجراي آن را دريافت نمايند ، مي توان به اهداف اصلي شيوه هاي غني سازي درس تربيت بدني در ساعات ورزش با همكاري مربيان و ايجاد يك وضعيت ذهني صحيح در متعلم ، وجود تسهيلات مناسب و ايجاد زمينه فكري مطلوب در دانش آموزان براي درك و شناخت موقعيت مي توان خلاء هاي موجود در اين زمينه را برطرف نمود .
اميد است بدين وسيله راهكارهاي مفيد و موثري جهت هر چه پربار تر نمودن درس تربيت بدني در ساعات ورزش در اختيار مسئولين و برنامه ريزان آموزشي قرار گيرد .

فرضيه هاي تحقيق

1-   ويژگيهاي رفتاري دبيران ورزش در شيوه هاي غني سازي درس تربيت بدني تاثير معني داري دارد .

2-   فضا و امكانات و تجهيزات ورزشي در شيوه هاي غني سازي درس تربيت بدني تاثير معني داري دارد .

3-   روش تدريس تربيت بدني و ورزش در شيوه هاي غني سازي درس تربيت بدني تاثير معني داري دارد .

4-   برنامه ريزي آموزشي در شيوه هاي غني سازي درس تربيت بدني تاثير معني داري دارد .

5-   نحوه نظارت و ارزشيابي از ساعات ورزش مدارس در شيوه هاي غني سازي درس تربيت بدني تاثير معني داري دارد .

6-    برگزاري مسابقات ورزشي در شيوه هاي غني سازي درس تربيت بدني تاثير معني داري دارد .

7-   توجه به بودجه و سرانه ورزشي مدارس در شيوه هاي غني سازي درس تربيت بدني تاثير معني داري دارد .

8-  تامين نيازهاي شخصيتي و رواني دبيران ورزش و دانش آموزان در شيوه هاي غني سازي درس تربيت بدني تاثير معني داري دارد .

9-   توجه به وضعيت دانش آموزان در شيوه هاي غني سازي درس تربيت بدني تاثير معني داري دارد .

متغيرهاي تحقيق

در اين تحقيق پرسشنامه ويژه اي كه حاوي سئوالاتي در خصوص بررسي شيوه هاي غني سازي درس تربيت بدني در مدارس مي باشد و در بين جامعه آماري نمونه دبيران ورزش مرد و دانش آموزان پسر توزيع مي گردد ، به عنوان متغيرهاي مستقل و     شيوه هاي غني سازي درس تربيت بدني به عنوان متغيرهاي وابسته معرفي مي شود .

محيط پژوهش

كليه دبيرستانهاي پسرانه شهرستانهاي اهواز كه به جامعه آماري نمونه تحقيق در بين آنها انتخاب گرديده ، به عنوان محيط پژوهش معرفي مي گردند .

الف : محدوديتهاي قابل كنترل

1-  پرسشنامه ويژه دبيران ورزش و دانش آموزان مشتمل بر سئوالاتي در خصوص نحوه ارائه و اجرا و برنامه ريزي مطلوب درس تربيت بدني در دبيرستانهاي پسرانه اهواز است .

2-   اين تحقيق تنها بر روي دبيران ورزش مرد و دانش آموزان پسر دبيرستانهاي شهرستان اهواز انجام گرديد .

 ب : محدوديتهاي غير قابل كنترل

1-   انتخاب جامعه آماري نمونه دانش آموزان و توجيح و تشريح اهداف تحقيق .

2-  برخورد نمودن به زمان امتحانات پايان ترم دانش آموزان كه اين امر باعث گرديد كه كار توزيع پرسشنامه و جمع آوري اطلاعات با مشكل مواجه گرديد .

3-  تفاوت در سطح نگرش دانش آموزان به موضوع تحقيق باعث مي گردد كه برخي از آنها با مسئله به سادگي برخورد ننمايند .

4-  به خاطر اينكه پيش بيني مي گرديد كه تعدادي از پرسشنامه ها باز گردانده نشوند و يا اينكه به آنها پاسخ داده نشود ، تعداد بيشتري نمونه انتخاب گرديد تا در نهايت امر نتيجه گيري با مشكل مواجه نشويم .

5-   نوع پاسخ دانش آموزان به سئوالات پرسشنامه از محدوديت ديگر تحقيق بود .

6-  پراكندگي جغرافيايي آموزشگاههاي محل خدمت دبيران ورزش جهت توزيع و جمع آوري پرسشنامه ها و بيان اهداف تحقيق از ديگر محدوديت ها بود .

7-  نوع پاسخ و نحوه برخورد با محتواي سئوالات پرسشنامه ها توسط دبيران ورزش از ديگر محدوديت هاي اين تحقيق بود .

جامعه آماري تحقيق

تمامي دانش آموزان پسر در دبيرستانهاي اهواز در سطح نواحي چهارگانه آموزش و پرورش كه بالغ بر 40000 نفر در سال تحصيلي 78-79 مي باشند و كليه دبيران ورزش مرد شاغل در نواحي چهارگانه جامعه آماري اين تحقيق را تشكيل مي دهند .

نمونه تحقيق

1-  بمنظور اينكه نتايج حاصل از اين تحقيق داراي اعتبار بالايي باشد و عنايت به اين موضوع كه تعداد كل دبيران ورزش مرد شاغل در نواحي چهارگانه آموزش و پرورش اهواز بالغ بر 50 نفر مي باشد ، كليه آنها به عنوان جامعه نمونه انتخاب گرديدند .

2-  براي انتخاب جامعه نمونه دانش آموزي ، ابتدا كل دانش آموزان چهار ناحيه را در ازاي تقريباً هر 4000 نفر يك مدرسه جمعاً 10 مدرسه و از هر مدرسه 20 نفر از طريق دفاتر آمار آموزشگاهها بصورت تصادفي چند مرحله اي انتخاب گرديدند .

روش تحقيق و روش آماري

اين تحقيق كه از نوع توصيفي مي باشد ، به شكل ميداني انجام شده و براي برنامه ريزي شيوه هاي غني سازي درس تربيت بدني در مدارس و رسيدن به نتايج مشترك براي ارائه يك طرح درس واحد كه مشخصات يك برنامه پربار جهت غني سازي درس تربيت بدني را داشته باشد ، اطلاعات مورد نياز خود را با استفاده از پرسشنامه جمع آوري و به شرح زير به بررسي و تجزيه و تحليل آن مي پردازد .

1-  پاسخ هاي مختلف افراد جامعه تحقيق پس از جمع بندي در جداولي به صورت فراواني هاي ساده و درصدي مشخص شده اند .

2-   براي استنباط و استنتاج بهتر از داده هاي بدست آمده از نمودارهاي ميله اي استفاده شده است .

3-   جهت بررسي روابط بين متغيرها و تجزيه و تحليل يافته ها از آزمون مجذور كاي   ( x² ) استفاده شده اند .

   ابزار جمع آوري اطلاعات

1-   دفتر آمار آموزشگاهها كه براي انتخاب تصادفي حجم نمونه دانش آموزي مورد استفاده قرار مي گيرد .

2-   ليست آماري معلمان ورزش استان جهت انتخاب حجم نمونه دبيران ورزش مورد استفاده قرار مي گيرد .

3-  پرسشنامه ويژه دبيران ورزش و دانش آموزان حاوي 45 سئوال براي جمع آوري اطلاعات مورد نياز اين تحقيق است .

 تعريف اصطلاحات و واژه ها

1-  تربيت بدني : فرايندي است آموزشي – تربيتي كه هدف آن بهبود بخشيدن به اجرا و رشد انسان از طريق فعاليت هاي جسماني است .

2-  ورزش : يك فعاليت رقابتي نهادينه شده كه مستلزم كاربرد نيروي جسماني شديد و يا استفاده از مهارتهاي جسماني پيچيده است .

3-  برنامه ريزي آموزشي : يكي از جنبه هاي مديريت است و آن پويشي است در راستاي تعيين نوع برنامه تربيت بدني و فعاليتهاي مربوط به آن .

4-  طرح درس : اصول برنامه ريزي ، تنظيم محتواي درس ، سازماندهي و آماده سازي دانش آموزان براي يادگيري ، حل معقول ناسازگاريهاي رفتاري در كلاس ، ايجاد انديشه منطقي و اخلاق مطلوب در دانش آموزان ، گروه بندي آنها بر اساس توانايي و توجيه و تشريح برنامه .

5-   يادگيري : تغيير حالت دروني يادگيرنده و نتيجه آموزش ، تجارب ، مطالعه و يا تمرين .

6-    شاگرد محوري : شيوه تدريس غير مستقيم كه در آن شاگرد تصميم گيرنده اصلي است .

7-  غني سازي : تدارك ابزار اساسي براي خودآموزي و ايجاد زمينه هاي مناسب جهت كسب مهارت ، دانش و ابداع استانداردهايي جهت نظارت .

8-  روش تدريس : تركيبي از برنامه ريزي و سازماندهي تجارب آموزش و نيز موفقيت معلم در انتقال محتواي درس مورد نظر .

9-  شيوه تدريس فرماني : نوع فعاليتها ، نحوه و زمان اجرا از طرف معلم تعيين شده و در واقع معلم تصميم گيرنده مطلق در اداره و سازماندهي كلاس است .

10-    شيوه تدريس تمرين : شرح و نشان دادن حركت يا فعاليت با استفاده از وسايل سمعي و بصري و يا به وسيله معلم و پاسخ و پرسش و رفع اصلاح حركات و توجيه دانش آموزان .

11-    شيوه تدريس دو جانبه يا ارتباطي : ارتباط دانش آموز در زمينه هاي تمرين ، ارزيابي بازخوردهاي اصلاحي با تصميم گيري و نظارت معلم .

12-    شيوه تدريس تكليف : تعيين نوع فعاليت و محتواي آن توسط معلم و دادن فرصت به دانش آموزان در ارتباط با تصميم گيري در زمينه انجام آن .

13-    شيوه تدريس كشف هدايت شده : برنامه ريزي نوع و روشهاي انجام حركت توسط معلم و تمركز روي بهترين روشهاي حركتي منجر به كسب مهارتها توسط دانش آموزان ( از يك راه ) .

14-    شيوه تدريس حل مشكل : برنامه ريزي نوع و روشهاي انجام يك حركت توسط معلم و تمركز روي بهترين روشهاي حركتي منجر به كسب مهارتها توسط دانش آموزان ( از راه هاي مختلف ) .

15-    شيوه تدريس كشف حركت : نحوه انجام هر حركت با نظر و تمايل و خواسته دانش آموز با كمترين نظارت برگزار مي گردد .

16-           ويژگي هاي رفتاري : مجموعه عملكرد فراگير بعد از ارائه موضوع يا نظريه .

17-    نظارت و ارزشيابي : سنجش تدريجي از عملكرد افراد است كه ضمن رفع نواقص در تقويت نكات مثبت موثر افتد .

18-    تامين نيازهاي شخصي رواني : ايجاد زمينه هاي ارتباط آموزش و مشاركتي ، تشويق و تنبيه و تجزيه و تحليل شيوه هاي رفتاري .

19-    وضعيت : تجزيه و تحليل شيوه هاي رفتاري و آموزشي ، توجه به سن ، استعداد خواسته ها و علائق ، سرعت يادگيري ، توانايي هاي جسماني و اصل تفاوت هاي فردي است .

20-          بودجه : عبارت است از پيش بيني برنامه هاي مالي آينده بر اساس سطح فعاليت معين .

21-          سرانه : عبارت است از درآمد تقسيم بر تعداد نفرات .

ورزش کنيد ؛ اما مراقب از دست دادن آب بدنتان  باشيد.

 اگر نگران چاقي بيش از حد و يا سلامت خود هستيد ، بايد ورزش کنيد اما دقت کنيد که تمرينات ورزشي را در هر شرايطي با به کارگيري نکات ايمني لازم انجام دهيد.
اين امر هم درخصوص قهرمانان باتجربه و هم درباره ورزشکاران تازه کار صادق است و وقتي لزوم آن بيشتر مشخص مي شود که قرار باشد در هواي گرم ، تمرينات سنگين ورزشي انجام شود. عرق کردن هميشه همراه ورزش و فعاليت هاي سنگين بدني بوده است که اگر بيش از حد عادي رخ دهد مي تواند سبب از دست رفتن آب بدن شود که اتفاقي فوق العاده خطرناک محسوب مي شود؛ زيرا بدن نمي تواند بدون ميزان مشخصي آب و الکتروليت به فعاليت هاي خود ادامه دهد. همان طور که مي دانيد الکتروليت ها، مواد معدني از قبيل سديم است که همراه عرق و ادرار از بدن دفع مي شود. بنابراين ، هر فردي بايد دقت داشته باشد که در طول ورزش يا پس از آن ، آب بدنش را از دست ندهد و اين موضوع براي ورزشکاران حرفه اي بسيار جدي تر است و بايد احتياط بيشتري را به کار گيرند. اگر علاقه منديد که درباره از دست رفتن آب بدنتان و پيشگيري از اين اتفاق ، اطلاعاتي کسب کنيد ، پرسش و پاسخهاي زير را مطالعه کنيد.

چگونه متوجه شويم که آب بدنمان کاهش يافته است؟

وقتي ميزان آب بدن به زير حد نرمال کاهش يابد ، حالتي است که مي گويند آب بدن از دست رفته است اولين چيزي که شخص در اين حالت تجربه مي کند ، تشنگي است.
البته رابطه دقيقي بين ميزان تشنگي و از دست رفتن آب بدن وجود ندارد. گاهي اوقات شخص دچار سردرد مي شود، زبانش خشک مي شود و اگر مشغول تمرينات ورزشي باشد و يا وضعيت بدنش را تغيير ناگهاني دهد، احساس سرگيجه مي کند، پوست بدنش داغ تر و ادرارش کم و رنگ آن نيز تيره تر مي شود ؛ زيرا در شرايطي که آب بدن کم شده باشد، ادرار نيز غليظتر مي شود. همچنين در اين مواقع توانايي هاي مغزي و فيزيکي فرد هر دو کاهش مي يابند. پس علايم فراواني هستند که مي توانند مشخص کنند آيا فرد دچار کم آبي شده است يا خير.

چگونه ممکن است ، از دست رفتن آب بدن بر سلامت شخص اثر بگذارد؟

اگر ميزان آبي که بدن از دست مي دهد بسيار زياد باشد ، مي تواند سبب گرمازدگي شديد و يا شوکهاي گرمايي شود. در چنين حالاتي ، تعرق شديد شده ، فرد دچار رنگ پريدگي مي شود و يا اين که استفراغ هاي شديدي مي کند. اگر دماي بدن به بيش از 41درجه سانتيگراد برسد خطر شوکهاي گرمايي نيز افزايش مي يابد. وقتي آب فراواني از دست برود، احتمال بروز عفونت هاي ادراري و تشکيل سنگهاي کليه و صفرا زياد مي شود. همچنين حساسيت به سرطان مثانه و روده بزرگ در چنين فردي بيشتر مي شود.

دو پرسش جالب که برای ورزشکاران ( به خصوص ورزشکارانی که در سطح قهرمانی فعالیت می کنند  مطرح می شود این است : ( کدام بیماری ها در ورزش منتقل می شود و در کدام ورزش احتمال سرایت بیشتر است ؟
احتمال ابتلا در ورزشکاران رشته های مختلف ورزشی همچون کشتی ، راگبی ، فوتبال ( به خصوص فوتبال آمریکایی ) بالا می رود . ورزشکارانی که ناگزیر به هر نوع تماس ، به خصوص تماس های پوستی هستند در صورت داشتن خراش زخم  و یا هر منفض باز بر روی پوست این احتمال را دو چندان می نمایند . همچنین استفاده از وسایل بهداشتی مشترک – حتی صابون مشترک – نیز از عوامل خطر محسوب می گردد . اگر چه نوشیدن مایعات از وسایل مشترک مثل بطری ها اب به معنی به دردسر افتادن نیست اما به نظر می افتد استفاده از بطری های آب مشترک ، کلید پخش بیماری است . احتمال انتقال بیماری در افرادی که در ورزش های خانگی شرکت میکنند به اندازه دیگر ورزشکاران ( کشتی گیران ، بسکتبالیستها و ورزش های گروهی و آبی ) است . خصوصاٌ اگر محل مسابقات، تمرین و حتی خوابگاه ورزشکاران مرطوب باشد چرا که رطوبت موقعیت مناسبی برای انتقال ویروس از فردی به فرد دیگر می باشد . جای تعجب نیست که متخصصین سلامتی پیشنهاد می کنند اکثر ورزشگاهها واکسینه شوند . البته احتمال انتقال در ورزش های غیر تماس همچن شطرنج کمتر می باشد بهمین جهت کودکانی که مبتلا به هپاتیت هستند و یا بهبود یافتگان این مرض ، در مدارس از ورزشهای تماسی به شدت نهی شده و اجازه شرکت در ورزشهای غیر تماسی را دارند .
گزارشی از کشور ژاپن نشان می دهد پس از صدمه و خونریزی یک کشتی گیر ، 5 کشتی گیر هم تیمی با او هپاتیت Bعفونی شدند و این یکی از گزارشاتی است که به طور مشخص خبر در گیر شدن با ویروس هپاتیت را در طی فعالیتهای ورزشی نشان می دهد . حرف آخر : اگر شما آگاه باشید که باید از تماس دهانی با وسایل نوشیدنی و عمومی و همچنین استفاده از وسایل مشترک اجتناب کنید و علاوه بر این از هر نوع تماس پوستی با بیماران عمومی نیز پرهیز کنید ، احتمال خطر در طی فعالیتهای ورزشی به شدت پایین می آید . شما همچنین می توانید ریسک ابتلا به هپاتیت را به وسیله استفاده از واکسن هپاتیت B به حداقل برسانید .

بمنظور بررسي نقش ورزش در پيشبرد صنعت در ابتدا لازم مي دانم كه به اين مسئله توجه شود كه هدف از ورزش كردن چيست ؟
بعضاً ديده مي شود كه آنقدر به بعد جسماني و فيزيكي ورزش توجه مي شود و آنچنان به پيروزي و شكست و برد و باخت دقت مي كنند كه هدف اصلي ورزش از ياد مي رود . اعتماد به نفس ، نيك خواهي و سالم انديشي افراد است كه باعث مي شود ديگران شيفته آنها شوند و روي آنها حساب جدي و مهمي باز كنند. ورزش هاي هماهنگ كننده جسم و ذهن با تكيه بر قسمت عرفاني آن مي تواند اين ويژگي را بوجود آورد كه در پي آن روحيه فعال ، پاك ، صميمي و خلاق گروه سبب رشد و پيشرفت جامعه مي شود. بر اساس اين روش عملكرد انسانها از حالت خشك و ماشيني رفتار كردن با همديگر دور شده و جو معنوي سالمي بر محيط حاكم مي شود. طبيعتاً لازم است كه ورزش در دو بعد جسم و ذهن پيش رود وگرنه پيشرفت در يكي و كم توجهي به ديگري باعث ايجاد اختلال در وجود فرد مي شود. سيستم خلقت بر اساس تعادل شكل گرفته است ( يين و يانگ ). بر اين اساس مي توان جسم و ذهن را  همانند دو اسب درنظر گرفت كه با تقويت هردوي آنها مي توان درشكه اي را با قدرت و سلامت  در هر لحظه مقتدرانه پيش برد و يا با فعال كردن و رسيدگي به يكي از آنها و و عدم توجه به ديگري سبب انهدام آن شد. بنابراين بمنظور ايجاد تعادل در اهداف ورزشي كشور از آنجاييكه پيشتر به جنبه هاي جسماني و ارزشي ورزش از ديدگاه قهرماني توجه شده ، اين متن به بررسي نقش ورزش در ايجاد روحيه پهلواني تمركز دارد تا در پي فرهنگ سازي روحيه ورزشكارانه و سالم انديشي به اثرات مثبت انجام اين تمرينات در ايجاد جامعه اي سالم تر ، بانشاط تر و با روحيه بالاتري توجه شود . اين جامعه مي تواند بعنوان يك كارخانه ، كارگاه و يا هرگونه محيط صنعتي  ديگر در نظر گرفته شود و در وسعتي بالاتر بعنوان مردم جامعه در يك كشور و در جهان مد نظر باشد زيراكه هم اكنون كل جهان ، جهان صنعتي شده است و از افراد شاغل در محيط صنعتي ، مردم به دور ازصنعت نيز دچار رفتار خشك و خشن برخي از مبتلايان به اين حالت شده اند. هدف اصلي ايجاد روحيه پهلواني است سپس روحيه قهرماني.
1) ورزش جسم و ذهن : راهكاري موثر در رفع افسردگي در كشور ما روحيه افسرده و مضطرب به وفور ديده مي شود . برخي ازمردم از روحيه افسرده شان آگاه و برخي از آنها ناآگاه اند.
گروه ناآگاه از ديد خود زندگي مي كنند در صورتيكه در زمان آگاه شدنشان نسبت به سلامت زيستن در سطحي برتر ، دوران پيش از آگاهي شان را دوران خودكشي تدريجي مي خوانند.
يكي از عواملي كه مي تواند مردم جامعه صنعتي را چه در محيط كارخانه ها و چه در شركتها و محيط هاي صنعتي سالم نگاه دارد ورزش كردن است. بدنبال سلامتي افراد ، ارتقاء سطح بهره وري ايجاد خواهد شد كه پيشرفت كمي و كيفي كار بدليل بهبود وضعيت روحي افراد و ارتقاء سطح توانمندي آنها حادث مي شود. مدي تيشن ورزش هماهنگ كننده ذهن و جسم يكي از ابزارهاي بسيار مهم براي دستيابي به سلامتي برتر است :
مدي تيشن يا مراقبه يا مراقبت كه استاد شاعر ارجمندمان سعدي شيرازي راجع به آن در كتاب زيباي گلستان سعدي فرموده :
يكي از صاحبدلان سر به جيب مراقبت فرو برده بود و در بحر مكاشفت مستغرق شده ، حالي كه از اين معامله باز آمد يكي از دوستان گفت در اين بوستان كه بودي ما را چه تحفه كرامت كردي ؟ گفت در نظر داشتم چون به درخت گل رسم دامني پركنم هديه اصحاب را ، چون به درخت گل رسيدم بوي گلم چنان مست كرد كه دامنم از دست برفت. راهكاري موثر براي رسيدن به اهداف مورد نظر بوده و در سبك هاي Passive   و Active و  Dynamic  و  No Dimension  و  Kundalini  و ... همچنين ورزش هايي مثل  Taichiتاثيرهايي عالي دارد ، كه قبل از بررسي آنها و اثراتشان به نقش ورزش هاي شناخته شده عادي مي پردازيم و سپس اين مدل  ورزش ها را نيز بررسي مي كنيم و به اثرات معنوي آنها مي پردازيم هنري ديويد تورو مي گويد : گمان مي كنم كه نمي توانم سلامت و روحيه ام را حفظ كنم ، مگر آنكه حداقل روزانه چهار ساعت در دشت و صحرا ، فارغ از تمام مشغوليات دنيايي ، گردش كنم. دكتر روبرت اس براون مي گويد : توصيه مي كنيم هرنوع رژيم درماني مؤثر و مطمئن كه براي افسردگي تجويز مي شود ، حتماً تمرين هاي ورزشي را شامل شود. در بيانيه هاي اجماعي انستيتو ملي بهداشت رواني ، انجمن بين المللي روان شناسي ورزش و ساير صاحبنظران در مورد اثرات روان درماني مثبت ورزش اتفاق نظر وجود دارد. پژوهش هاي متعددي نشان داده اند كه فعاليت جسمي مداوم و شديد (ورزش هاي هوازي (آيروبيك)) در مقابل پديده هاي منفي مثل ترس  ، نگراني  و فشارهاي عصبي ( كه در محيط هاي صنعتي بيشتر بوجود مي آيد) اثر دافعه دارد. اگر ورزش بطور منظم انجام شودسبب بهتر شدن خودشناسي ، اعتمادبه نفس بيشتر  ، عصبانيت كمتر ، بهتر شدن عملكرد ذهني ، آرامش بيشتر تحت شرايط  و فشارهاي عصبي و كاهش افسردگي مي گردد. حداقل در يك دوجين از مطالعات ، نشان داده شده است كه در افسردگي خفيف  تا متوسط ورزش هاي آيروبيك اثري مشابه  ساير درمان هاي ضد افسردگي داشته اند. بمنظور ايجاد اعتقاد بيشتر به نقش ورزش در ارتقاء سطح توانمندي افراد و افزايش ميزان بهره وري از نيروي فردي و گروهي آنها در صنعت لازم است كه از تحقيقات مربوط به عوامل ضد افسردگي ، آگاهي بيشتري پيدا كنيم. براي ايجاد روحيه شاداب تر روشهاي شناخت درماني و تمرينات ورزشي مي توانند موثر باشند . بمنظور بررسي ميزان اثربخشي آنها و مقايسه آندو و پي بردن به نقش ورزش در برابر شناخت درماني به مطالعه زير توجه مي كنيم :
در يك مطالعه ، ورزش هاي آيروبيك با شناخت درماني مقايسه شده بودند. شناخت درماني عبارتند از يك دوره كوتاه روان درماني كه اثر آن مشابه داروهاي ضد افسردگي است. 54 بيمار دچار افسردگي خفيف تا متوسط عمدتاً شامل خانم هايي كه بي حركت بودند.( شغل هاي اداري و پشت ميز نشيني و مشابه آنها ) انتخاب شدند. اين 54 بيمار بطور تصادفي به دو گروه (مساوي) تقسيم شدند.
گروه اول : هفته اي 3 روز و هر بار به مدت 20 دقيقه ورزش  مي كردندكه شامل قدم زدن ، تند راه رفتن و دويدن بود.
براي گروه دوم : شناخت درماني هفتگي انجام مي شد. بعد از 4 هفته اغلب 27 بيماري كه در گروه اول (دوندگان) بودندبهتر شدند يا كاملاً بهبود يافتند. فقط 2 نفر از گروه مطالعه خارج شدند. در انتهاي مطالعه 10 هفته اي در 11 نفر افسردگي تقريباً يا كاملاً از بين رفته بود. اغلب اين افراد ماهها بعدنيز براي پيشگيري از افسردگي دويدن  را ادامه دادند. ورزش حتي در بهبود افسردگي اساسي و شديد مفيد است. در يكي از چندين مطالعه انجام شده  هم ورزش هاي آيروبيك و هم ورزش هاي غير هوازي در بيماران افسرده بستري ،  سبب كاهش افسردگي شدند. در يك مطالعه ديگر ، ورزش هاي آيروبيك و هم ورزش هاي غير هوازي در بيماران افسرده بستري سبب كاهش افسردگي شدند. در يك مطالعه ديگر ، ورزشهاي آيروبيك به تنهايي در مورد بسياري از خانم هايي كه دچار افسردگي شديد بودند ، كافي بوده است.
- ورزش هاي آيروبيك واقعاً چيست ؟
اين نوع ورزش فعاليتي است كه سبب مي شود بدن ضمن مصرف اكسيژن هوا ( آيروبيك به معني ” با اكسيژن “ است) آن را بين عضلات فعال ، توزيع كند . ( اگر ورزش سبب سريع و عميق شدن تنفستان گردد كه از نفس بيافتيد اين ورزش غير آيروبيك است و باعث سوخت و ساز بي هوازي مي شود.)

انواع ورزش هاي آيروبيك

صاحبنظران معتقدند همه ورزش هاي آيروبيك ( و حتي ورزشهاي غير آيروبيك ) مي توانند سبب رفع افسردگي شوند. دويدن آهسته وتند كه در بررسي هاي باليني بكار رفته اند ، مثل راه رفتن بر افسردگي تاثير دارند. موثر ترين ورزشهاي آيروبيك عبارتند از اسكي كردن ، تند دويدن ، آهسته دويدن ،  تند راه رفتن ، كوهنوردي ، رقصيدن آيروبيك ، دوچرخه سواري ، پاروزدن ، قايق راني ، بوكس ، طناب بازي ، فعاليتهاي تكراري كه با جابجايي بدن همراه اند –  به اين شرط كه چندين دقيقه طول بكشند -  اسكواش ، هند بال ، راكت بال ، فوتبال ، بسكتبال ، ترامبولينگ ، دوچرخه ثابت يا دستگاه پاروزدن. فعاليتهاي سبك تر مثل پاتيناژ يا اسكيت ، قدم زدن ، باغباني و اغلب رقص هاي رايج  موثراند. فعاليتهايي مثل واليبال  ، تنيس ، بدمينتون ، اسكيت ( در فاصله هاي كوتاه ) نيز كه در آنها شخص بطور متناوب ساكن و فعال است ، براي داشتن تاثير مشابه  با ورزش هاي گروه اول بايد مدت طولاني تري انجام شود. فعاليتهاي آيروبيك مختلف هم مانند افراديكه به اين فعاليتها اشتغال دارند ، ويژگي هاي خاص خود را دارند. اين ويژگي ها روي فوايد روان درماني اين فعاليتها  تاثير مي گذارد . براي مثال دويدن آهسته براي خويشتن نگري بسيار مفيد است. رقص فعاليتي است اجتماعي همراه با ابراز احساسات و عواطف كه مثل ورزش هايي رقابتي همچون راكت بال شما را از نگراني هايتان دور مي كند. هنگامي كه مي خواهيد نوعي ورزش آيروبيك را انتخاب كنيد  نكات روان درماني زير را در نظر بگيريد :

1) بسياري از فعاليتهاي آيروبيك باعث  مي شوند تا با افراد ديگر در تماس و ارتباط باشيم

2) اغلب اين فعاليتها باعث مي شوند تا شما در يك زمينه بهتر و بهتر شويد ، كه اين ( خويشتن (Ego) ) شما را تقويت مي كند

3)  بسياري از اين فعاليتها جنبه بازي دارد ، شما را خوشحال مي كند و با (كودك درونتان ) مرتبط مي سازد.

4)  با بسياري از اين فعاليتها احساسات دروني ظهور مي كند . مثلاً شما مي توانيد گرگم به هوا بازي كنيد      ( تعقيب كردن و فرار كردن) يا براي بيان احساساتتان ، بدنتان را حركت دهيد ( رقصيدن) .

5)  بعضي از اين فعاليتها مثل باغباني يا كار خانه پر بارند و شما با كامل كردن آن احساس رضايت مي كنيد.

6)  بعضي فعاليتها يكنواخت اند ( دويدن آهسته ، قدم زدن ، پارو زدن ) كه در اين مدت ذهن شما آزاد است تا به كارهايي مثل مراقبه ، موسيقي درماني و كارهاي مشابه بپردازيد.

7)  طي بعضي فعاليتها صحنه فعاليت مرتب تغيير مي كند. مثل قدم زدن در پارك ، شنا در درياچه و دوچرخه سواري .

- نكات ايمني كه لازمست در ورزش كردن بدانيم
ورزش ممكن است حادثه آفرين باشد. اگر مشكلات طبي خاصي داشته باشيد ( بيماري هاي قلبي – عروقي ، آسم كنترل نشده يا بيماري قند ) يا عولمل خطر سازي وجود داشته باشند (مثل مصرف دخانيات يا بعضي از داروها از جمله داروهاي ضد افسردگي ) (لازم به ذكر اينكه مصرف منيزيم مي تواند از بروز واكنش هاي قلبي ناخواسته حاصل از ورزش پيشگيري كند) ورزش كردن ممكنست خطرناك باشد. اگر دچار حملات هراس هستيد ، ورزش شديد مي تواند سبب بروز حمله هراس شود. اگر سن تان بيش از 35 سال است ، حتي اگر سالم ايد ، بر اساس پيشنهاد كالج طب ورزشي آمريكا قبل از اقدام به هر نوع برنامه ورزشي ، بايد با پزشكتان مشورت كنيد. قانون طلايي براي ايمني در ورزش اين است : آن را آسان بگيريد و بيش از حد انجام ندهيد . انجام ندادن تمرينهاي سبك براي چند دقيقه قبل از ورزش و چند دقيقه بعد از تمرينهاي ورزشي ، سبب درد ، خستگي عضلاني ، تحوع ، سرگيجه ، غش ، آسيب هاي جسمي و حتي اختلالات خطرناك ريتم قلب مي شود. انجام دادن تمرين هاي ورزشي به رغم وجود علايم مشكوك مثل درد قفسه سينه ، غش  و رنگ پريدگي مي تواند زندگي تان را به خطر بياندازد . انجام تمرينات ورزشي بسيار دشوار ، بسيار طولاني و تكرار بيش از حد آنها ، نه تنها سبب آسيب هاي جسماني مي شود ، بلكه خود سبب ( خستگي ، اضطراب و افسردگي ) مي شود.
- سرخوشي دوندگان:

سرخوشي دوندگان، حالتي است كه دراغلب ورزشكاران بعد از  35 تا 45 دقيقه كار ورزشي شديد ايجاد   مي شود. شايد تعجب كنيد كه ( سرخوشي دوندگان) با اثر ضد افسردگي ورزش ارتباطي داشته باشد. بعضي افرادبا ادامه ورزش به مدت 20  تا 45 دقيقه بيشتر دچار نوعي آرامش معنوي مي شوند. هيچ مدركي دال بر اينكه ورزش مي تواندانسانها را از افسردگي كاملاً خارج كند وجودندارد. انجام حدمتوسط حركات ورزشي   مي تواند سبب بهبود افسردگي شود، اما باعث (سرخوشي دوندگان) نمي شود.در ضمن ورزش دراين حد سبب بروز اعتياد به (سرخوشي دوندگان ) نمي شود؛ اعتيادي كه مشكلات مخصوص به خودرا به دنبال  مي آورد.

- ضد افسردگي غيرآئروبيك؟

فعاليتهاي غير آئروبيك، فعاليتهايي هستند كه يا آن قدر سبكندكه اثر تمرينهاي آئروبيك راندارند(مثل بولينگ،يوگا)يا اين قدرشديدندكه از حد تمرينهاي آئروبيك فراترند(مثل وزنه برداري). اين نوع فعاليتها براي بدن سازي وتقويت عضلات (وزنه برداري)، سرعت (دوكوتاه و تند)، هماهنگي (تردستي)، انعطاف پذيري(يوگا) يا سايرتوانايي هاي خاص به كار مي روند. اين فعاليتها روي دستگاه تنفسي وقلب وعروق تأثير كمي دارندواثرات ورزشهاي آئروبيك راروي سلامتي بدن ندارند. اما به نظر مي رسدازنظر رواني مفيد باشد.تعداد مطالعات انجام شده كم است، ولي برطبق همين پژوهشها، ورزشهاي غيرآئروبيك و            احتمالا ًسايرفعاليتهاي غير ورزشي غير آئروبيك اثرضد افسردگيشان با ورزشهاي آئروبيك قابل مقايسه است. بااين وجود، براي حفظ سلامتي بدن، درهر برنامه ورزشي كه براي افسردگي تنظيم مي شود، حداقل نوعي ورزش آئروبيك بايد گنجانده شود.

- آگاهي عرفاني :‍

اكنون به نقش تمرينات ورزشي هماهنگ بين جسم وذهن با تاكيد بر بعد معنوي و رفتاري آن مي پردازيم . بدين منظور با ابعاد عرفاني ورزشهايي مثل مراقبه و تاي چي بطور عميق تري آشنا مي شويم: اهداف (( مراقبه )) در مذاهب مختلف با پي بردن فردي كه به مراقبه مي پردازد به سرشت اصلي خود و نيز با حقيقت غائي , با اتصال به خدا يا وجود مطلق ( باز هم همان حقيقت غائي ) , با حالاتي از آگاهي وراي شناخت , - - مانند خواب بي رؤيا , خواب با رؤيا و آگاهي معمولي از زمان بيداري -  ملازمه دارد . روي هم رفته ، اكنون هزاران سال است كه (( مراقبه )) بعنوان روشي براي متجلي كردن (( آگاهي عرفاني )) بكار مي رود . اينكه        مي گوييم براي متجلي كردن آگاهي عرفاني به اين دليل است كه سنن عظيم عرفاني , جملگي در اين امر اتفاق دارند كه (( هستي ناب )) در همه موجودات بالذات موجود است و فقط جهل توهم است كه مانع از درك آنها   مي شود . ديدن واقعيت و اينكه ما چيستيم و كيستيم , باعث تحول آزادي و ورود ما به وادي (( بيرنگي )) ميشود . اين حالت را هندوها (( موكشا )) , تائويست ها زندگي هماهنگ با (( تائو )) , بودائيان (( نيروانا )) , صوفيان (( انسان كامل )) و مسيحيان (( حيات وحداني )) مي نامند . (( عرفان )) از آن كلماتي است كه به يك تعريف همه كس پسند تن نمي دهد . تعريف زير كه (( اولاف استپلتون )) ارائه داده , از بسياري تعاريف ديگر سرراست تر و جامع تر است : (( كلمه عرفان )) در تعريف دقيقترش به نوعي تجربه مخصوص و غير عقلاني اطلاق و ادعا مي شود كه در آن شخص به درجه اي از روشنايي و بصيرت مي رسد . كه با آن قادر است درون معمولاّ پنهان حقيقت را ببيند . اين بصيرت تنها گونه اي از شناخت نيست , بلكه توفيقي است متعالي در دانستن , حس كردن و اهتمام ورزيدن , كه جملگي در حركتي واحد و فراگيرمتجلي مي شوند . گفته مي شود كه جنبه شناختي آن مانند علوم ذهني، انتزاعي نيست بلكه برعكس واقعي است و به تجربه حسي مي ماند .در حقيقت ,تاآنجاكه به اين حالت (( دانش )) اطلاق مي شود , آنرا آشنايي بي واسطه با جوهر پنهان      (( حقيقت )) مي دانيم كه گفته مي شود تمام تجارب معمولي و وهمي ما در نهان خود واجد آن هستند . تجربه عرفاني در مشرق زمين به طور كلي به عنوان حقيقت (( نهايي )) شناخته مي شود . ولي در غرب , بسياري نسبت به اين طرز تلقي ناراحت و ظنين اند . در غرب (( عرفان )) به طور وسيعي مورد سؤ تفاهم واقع شده است ليكن مقدار زيادي از اين سؤتفاهم , هنگامي كه ويژگي اصلي عرفان را مورد توجه قرارمي دهند,از ميان  مي رود.غالبا به غلط عرفان را حالتي اسرارآميز و راز گونه مي پندارد و شايد اين تؤهم از شباهتي كه بين اين دو كلمه(mysterious  و mystical ) وجود دارد,ريشه گرفته باشد .هنگامي كه گلچين آثار عرفاي فرهنگ هاي مختلف را مطالعه مي كنيم مانند آثارفلوطين,شانك گارا,سنت جان صليبي,سنت ترزا اويلا,مايستراكهارت,لائوتزو,روميونظائرآنهاملاحظه مي كنيم كه حتي ازديدگاه منفي وبدبينانه آنها نوشته هاي عرفاني سهم بزرگي رادرادبيات جهان به خوداختصاص داده است.اين نوشته هادركشف قلمرو(( آگاهي )) انسان و همچنين به كوشش او جهت متنزع ساختن دروني ترين اسرار جهان كمك شاياني كرده است . كتاب پروفسور (( والتر . ت . استيس ))تحت عنوان (( تعاليم عارفان )) چنين گلچيني است و به مقدمه بسيار ارزشمندي به قلم خود پروفسور درباره اينكه (( عرفان چيست )) مزين است .رويكرد او دراين كتاب رويكردي جانبدارانه است . در ضمن اينكه جانب ((خردگرايي))و((روشن بيني منطقي))را نيز فرونگذاشته است.مجموعه مزبور نشان ميدهد كه عارفان شرق وغرب بر سر عناصر اصلي مربوط به((تجربه آگاهي عارفانه))توافق دارند.اينكه چنين تجاربي دربسياري ازفرهنگها ودر تمام قرون شناخته شده است قابل انكار نيست.لكن ما بايد بين نفس تجربه وتعبير وتفسير آن تميز قائل شويم .ممكن است فردمسيحي آگاهي عارفانه را برحسب اقانيم سه گانه ( اب-ابن-روح القدس)تعبير كند (گر چه((مايستراكهارت)),هنگامي كه از ((خدايي مافوق خدا))صحبت مي كندعملآ با مكاتب فلسفي شرق توافق دارد.)،وبودائي بگويد كه ((ذهن بودا))يا ((خلو))رايافته است ويا هندو از اين صحبت كند كه ((من))يا((خود))همان برهمن وروح جهاني است ونظاير آن.(اينها همه تعابير مختلف از يك تجربه است.) دشوار است كه بتوان با استفاده از كلام تجربه عرفاني را با ((عقل سازگار )) كرد،انسان مي تواند نور را بر حسب تاريكي شرح دهد ، بلندي را بر حسب كوتاهي و گرمي را برحسب سردي . ولي نمي توان تجربه عرفاني را هم به اين روش بيان كند زيرا در مقابل آن هيچ متضادي وجود ندارد كه با اين منظور جوردربيايد . كنار هم چيدن كيفيات كه اساس و پايه زبان را تشكيل مي دهد در بيان عرفاني نمي گنجد و عرفا طبيعتآ به مفاهيمي روي مي آورند ، كه در مذاهب و فرهنگ هاي خودشان وضع شده است ، چيزي كه ويليام جيمز به حق آن را ((فوق اعتقاد عرفا )) ناميده است . ويليام جيمز در كتاب خود تحت عنوان ((انواع تجارب مذهبي )) مي نويسد : ((حقيقت اين است كه احساسات عارفانة بسط، وحدت و رستگاري هيچ گونه محتواي ذهني مستقلي ندارند .اين احساسات تنها مي تواند با موادي كه فلسفه هاي مختلف والهيات برايشان تداركات ديده اند بياميزند مشروط بر اينكه بتوانند در چارچوب ها ي عقيدتي خود براي حالات احساسي ويژه اي كه دارند مكان خاصي بيابند. پروفسور استيس در كتاب خود تحت عنوان تعاليم  عارفان خاطر نشان مي سازد كه تجربه عرفاني ،  نوعي اتحاد ناگسستني را متجلي مي سازد مضافاً اينكه در اين اتحاد ناگسستني هيچ عنصر مذهبي وجود ندارد . اگر اينطور است پس چرا تجربه عرفاني تقريباً هميشه با مذهب قرين بوده است ؟ پروفسور استيس در پاسخ مي گويد اول براي اينكه تجربه عرفاني از جمله تجارب گذرا است و به وجود نامتناهي مي پيوندد . دوم اينكه در اين قبيل تجارب ، حسي در انسان پديدار مي شود كه انگار دارد از مرز زمان و مكان فراتر مي رود و بالاخره اينكه بين آگاهي عرفاني ومذهب احساسات تعالي يافته وجد ، سكون و جذبه موج مي زند. پروفسور استيس سپس مي گويد بدين ترتيب مي بينيم عرفان طبيعتاً اگر نه لزوماً با فرهنگ مذهب جامعه خود امتزاج مي يابد لكن توجه به اين  مطلب نيز مهم است كه عرفان به نفع هيچ مذهب خاصي موضع گيري نمي كند. عارفاني وجود دارند مانند ريچارد جفرنر كه خارج از چهارچوب  هرگونه عقايد مذهبي قرار مي گيرد . هرچند ممكنست اين موضوع جاي بحث داشته باشد كه تمام تجارب عرفاني در جامع ترين تعريف خود مذهبي محسوب مي شود.

ورزشهاي عرفاني چگونه مي توانند آگاهي افراد و اثربخشي آنها را بطور فردي و گروهي ارتقاء دهند ؟

نويسندگان متعددي كه درباره تجربه عرفاني مطالعاتي انجام داده اند كوشيده اند كه تمامي ويژگي هاي تجربه عرفاني را شرح دهند. پروفسور بن آمي شارفشتاين در كتاب تجربه عرفاني از 11 ويژگي نام مي برد كه  عبارتند از :
اين هماني ، جدايي ، وحدت ، اشتمال ، بيگانگي از خانواده ، كاستي ، تهاجم ، وجدان ، واژگوني تصوير در ذهن ، شوخ طبعي ، حقيقتتهاجم ويژگي شگفت آوري است كه به مبارزه سالك با نفس خود و بيرون گذاشتن دنيا از عرصه آگاهي اشاره دارد . شوخ طبعي به نظر من ويژگي به حساب نمي آيد ولي در هرحال بصورت خنده هاي از ته دل در آيين ذن و در بعضي از حكايات اخلاقي صوفيانه بخصوص حكاياتي كه  به شخصيت فكاهي ملانصرالدين منصوب است ، مشاهده مي شود. پروفسور شارفشتاين اذعان دارد  كه بين ويژگي هايي كه بر شمرده است بعضي زير مجموعه بعضي ديگرند لذا بسياري از نويسندگان جديد هروقت كه از نظر جا دچار مضيقه مي شوند ترجيح مي دهند كه به همان 4 ويژگي كه ويليام جيمز برشمرده است اكتفا كنند. انفعال كه چهارمين ويژگي بر شمرده شده توسط اوست  نقش مهمي در حالتي كه در آن به مراقبه مي پردازيم دارد. تمرين مراقبه موقعي كه آگاهي انفعالي وجود داشته باشد خيلي موثرتر است.

4 ويژگي كه  ويليام جيمز برشمرده از اين قرار است :

1) وصف ناپذيري : سالك در تشريح دقيق تجارب خود از مراقبه به نحوي كه ديگران بتوانند در ذهن خويش تصويري از آنرا بازسازي كنند ناتوان است.

همانطوركه در بالا به آن اشاره كردم زبان بر پايه تضاد در كيفياتي كه كلمات بر آنها دلالت دارد مثل گرم و سرد ، بنا شده است ولي آگاهي عرفاني از اين تضادها فراتر مي رود. اين حالت عرفاني را بايستي شخصاً تجربه كرد. جيمز مي گويد حالات عرفاني از اين نظر بيشتر به حالات احساسي شباهت دارد تا ذهني و تعقلي . هيچكس نمي تواند براي ديگري كيفيت ارزش احساس خاصي را كه او تجربه نكرده است بيان كند.

2) كيفيات فكري : هرچند در تجارب عرفاني گونه اي عنصر شناختي وجود دارد ليكن اين شناخت بر اثر قياسات عقلي از مرز دانسته هاي گرد آمده فراتر مي رود . در سنن عرفاني صحبت از بصيرت و روشن بيني يا اشراق است . اشراق از يقين و قطعيت برخوردار است . پروفسور جيمز حس نيرومند وحدت و اتحاد  را از قلم انداخته است. حسي كه مستقيم و بي واسطه ظاهر مي شود ، بطوريكه سالك احساس مي كند كه حجاب جهل را دريده و به حقيقت ناب واصل شده است. چنين است عظمت قدرت تجارب عرفاني كه سالك را از چنان عجب و حيرتي سرشار مي كند كه به آساني به اعتقاد و احساس مذهبي منتهي مي گردد.

3) ناپايداري : تجربه عرفاني معمولاً زود گذر است

4) انفعال : ويليام جيمز مي نويسد : اگر چه رسيدن به حالت عرفاني با اقدامات ارادي اوليه اي همچون تمركز ، پرداختن به بعضي حركات بدني ، يا طرق ديگري كه دستورالعملهاي عرفاني تجويز مي كنند امكان پذير مي شود ،‌معذالك هنگاميكه حالت خاص آگاهي بر سالك عارض مي شود احساس مي كند كه يك نيروي برتر او را در اختيار خود گرفته است. ويژگي ديگر تجربه عرفاني كه بايد ذكر شود اين است كه زندگي يك سالك معمولاً استحاله يافته عاري از منيت و آكنده از عشق و مسرت مي گردد.

عطش بيكران جوئي عاملي ديگر در ايجاد روحيه گروهي كار كردن :

اكنون هزاران سال است كه عطش بيكران جوئي و نيل به معرفت آفاق و انفس ، براي اتصال به خدا يا وجود مطلق ، اذهان بسياري را تسخير كرده است . بعضي از اين اشخاص در كسوت زهاد. بعضي ديگر در لباس مصلحان بشريت ، پاره اي ديگر به عنوان مؤسس يا رهبر مذهبي و بالاخره عده اي به صورت شاعر ، هنر مند و موسيقي دان جايگاه مناسب خود را در داستان زندگي بشر باز كرده اند و خيلي ها هم ناشناخته مانده اند آنها نيز همچون آثار گذشته در جوامع حضور دارند. راي ولين آندرهيل در اثر تحقيقي و جاودانه خود تحت عنوان ” عرفان“ آن را با كلمات زير وصف كرده است :
توسعه يافته ترين شاخه هاي جوامع انساني در يك ويژگي با هم مشتركند. غالب آنها مايلند به رقم شرايط نا مساعد خارجي نوعي شخصيت جالب و برجسته از خود به نمايش بگذارند شخصيتي كه حاضر نيست به آنچه كه ديگران تجربه اش مي نامند قانع شود و آماده است تا به قول دشمنانش از دنيا اعراض كند تا به حقيقت واصل گردد. ما به اينجور افراد هم در شرق برمي خوريم و هم در غرب همچنين در همه قرون و اعصار از عهد باستان تا قرون وسطي و عصر جديد ، يكي از اشتياقات شورانگيز آنها اين است كه هدف ناملموس و روحاني معيني را تعقيب كنند تا با تحقق يافتن آن بتوانند به حالت مطلوب خود و ارضاء حس شوق انگيز حقيقت طلبي شان واصل گردند . مطلوب و معشوق تمام معناي زندگي ايشان را تشكيل مي دهد . آنها بدون هيچ تلاشي به هدف خود نائل مي آيند و اين براي ديگران توفيقي چشمگير  محسوب مي شود. توفيق مذبور ، خود گواه غير مستقيمي است بر اينكه  عرفا صرف نظر از مكان و زمان  نشو و نمايشان اهداف ، اصول اعتقادي و نيز روش هاي عملي شان در اساس باهم يكي بوده است. بنابراين ، تجارب آنان مجموعه اي از شواهد را تشكيل مي دهد كه از جامعيت غريبي برخوردار و اغلب قابل توضيح است. اين شواهد بايد قبل از اينكه به جمع انرژي ها و قابليت هاي روح بشر بپردازيم و با استدلال عقلي به ارتباط آانها با جهان ناشناخته اي كه در آنسوي مرزهاي احساس قرار گرفته ، اشاره نماييم ، مطمح نظر قرار گيرد . هر خواننده اي كه نداي حقيقت مطلق را بصورت آوايي جاودانه مي شنود احتياجي به اين ندارد كه براي پرداختن به مراقبه تشويق و ترغيب شود . بعلاوه چنين شخصي كوچكترين ترديدي ندارد كه چرا بايد به مراقبه بپردازد ولي با اين همه دلايلي براي پرداختن به مراقبه وجود دارد كه كمتر از اين مباحث بحث انگيز است .
- نقش مراقبه براي ايجاد سلامتي بهتر ، آرامش روحي و فيزيولوژيكي چيست ؟

از آنجاييكه ارتقاء سطح بهره وري از نيروي انساني درصنعت بطور فردي و گروهي بستگي به سلامت افراد در زمينه هاي مذكور دارد ،  لذا در اين بخش در ارتباط با مراقبه و نقش آن در زمينه هاي سلامتي برتر ، آرامش روحي و فيزيولوژيكي مواردي را مطرح مي نماييم:
هركس كه به هريك از طروق مذكور بطور منظم و به مدت چند ماه به مراقبه پرداخته باشد ، احتمالاً به اثر آرامش بخش آن بر بدن و ذهن خود برخورده و آنرا به گرمي پذيرا شده است . يقيناً دستگاه عصبي او ، فشارهاي عصبي را رها ساخته و وضع با ثبات تري به خود گرفته است . ظرفيت چنين شخصي براي تحمل فشارهاي رواني – عصبي افزايش مي يابد. بدن و ذهن او انرژي بيشتري در خود ذخيره كرده و ذهنش بازتر مي شود. بر مراقبه از نظر روحي – فيزيولوژيكي تغييرات ديگري نيز مترتب است. كسي كه مرتباً به مراقبه بپردازد به خواب كمتري احتياج دارد ، بدون استفاده از قرص خواب آور به خواب مي رود و با طراوت بيشتري از خواب بر مي خيزد . در حالي كه مدت زمان خوابيدنش نسبت به گذشته تغييري  نكرده است. عضلات او از انقباض خود را رها ساخته است و احساس سبكي و بي وزني –  به خصوص بعد از انجام مراقبه در او پديدار مي شود. در مراكز آموزش مراقبه در برمه و تايلند ، راهبان و افراد عادي كه بر تنفس و حركت خود اعمال تمركز مي كنند – يعني در بيشتر اوقات روز چه در حركت و چه در حال نشسته به مراقبه مشغولند. متوجه شده اند كه در شبانه روز فقط به چهار ساعت خواب احتياج دارند و تمركزشان نيز بيشتر شده و بدون فشار آوردن بر ذهن صورت مي گيرد. البته توانايي تمركز بدون تحمل فشار دراين مورد جاي تعجب نداردزيرا كه طبيعت اين گونه مراقبه باصفات : توجه عاري ازفشار وآگاهي عاري ازفشار توصيف مي گردد. اينكه انسان باخودودنياي اطرافش راحتتر كنار بيايد باعث مي شود ارتباطات شخصي اش  نيز آسانتر صورت گيرد. گل محبت وترحم دركسان شكوفا مي شود كه بتوانند تنش هاي مخل آسايش را از جا ن بزدايند. زندگي براي اين افرادآرامتر وطبيعيترودرعين حال مسرت بخش تر وپربارتر است وطعم فراتر رفتن از مرز خودي رانيز بيشتر مي چشد. ممكن است اين قبيل تمرين براي يك فن بسيار ساده ذهني ، ادعاي اغراق آميز به نظر بيايد، لكن بايد توجه  داشت كه اين ادعاها با شواهدي كه پزشكان درتحقيقات و آزمايشهاي خود ارائه كرده اند، تأييد شده است. تغييرات روحي- فيزيولوژيكي هزاران سال است كه براي كساني كه به مراقبه مي پردازند، شناخته شده است. چون اغلب تمرينات مراقبه اي در زمينه مذهبي بيشتر ازحيث مفهوم، تاازلحاظ تشكيلاتي صورت مي گيرد ومراقبه كنندگان غالباً درغارهاوكلبه هاي جنگلي ودرانزوابه آن اشتغال مي ورزند، لذا تغييرات فوق الذكر به خودي خود از اهميتشان كاسته مي شود، هر چند به عنوان كمك در پيشرفت هاي روحي از آنها استقبال خوبي به عمل مي آيد. در سالهاي اخير بود كه تغييرات فيزيولوژيكي وروانشناسي دركساني كه به مراقبه مي پردازند با كمك دستگاههاي پيچيده الكتريكي مورد آزمايش قرارگرفت واثر تمرين منظم مراقبه روي بدن وذهن اندازه گيري شدونتايج اين اندازه گيريها در حاليكه ازملاحظات مذهبي وروحاني تفكيك  شده بود، ثبت وضبط گرديدوبه آنها همچون پديده اي مستقل كه سزاوارتوجه ويژه هستندنگريسته شد.براي سالك راه حقيقت اعم از زن يامردچنين حالتي گرچه خوشايند است لكن از نظر اهميت، دردرجه دوم قرار دارد.ولي براي هزاران نفرغربياني كه امروزه تحت فشارهاي عصبي به سر مي برند ، اينكه فنوني به سادگي راحت نشستن وتوجه كردن به تنفس ويا تكراركلمه اي درذهن، برايشان استراحت وطراوتي را به ارمغان مي آوردكه از بسياري جهات برخواب رجحان دارد، خبر خوبي است.
واكنش آرمشي:
دكتر بنسون از دانشكده پزشكي دانشگاه هاروارد پيش آهنگ برجسته كشف روشهايي است كه با پيروي ازآنها، مراقبه مي تواندسلامتي بدني، ذهني و احساس شخص رابالاتر برده وبه اوكمك كند.كه بافشارهاي رواني به صورت مؤثرتري برخردكند. اومي گويد كه واكنش ارگانيسم بدن انسان به روشهاي سنتي مراقبه واشكال اقتباس شده اخير آن – هنگاميكه چهار عنصر ساده درآن وجود داشته باشد- به همان اندازه واكنش مشهور «بجنگ يا بگريز» كه انسان هنگام مواجهه با خطر از خود نشان مي دهد واضح وغير ارادي خواهد بود. دكتر بنسون يافته هاي خودرادر مقاله هاي متعددي كه براي مجلات پزشكي مي نوشت ونيز دركتابي تحت عنوان «واكنش آرمشي»نوشت، به اطلاع عموم رساند . مطالعات دكتر بنسون برروي كساني كه به «مراقبه متعالي» (نوع ديگري ازمراقبه ) مي پردازند با بالا گرفتن نهضت مراقبه متعالي درميان مردم ورسانه هاي گروهي ، خبر ارتباط واكنش آرمشي رابا مراقبه     متعالي يا مراقبه برسر زبانها انداخت.

- ويژگيهاي عمده فيزيولوژيكي واكنش آرمشي به شرح زير است:

ضربان قلب كساني كه به مراقبه مي پردازند به طور متوسط سه تپش در دقيقه كاهش مي يابد. آهنگ سرعت تنفس سنگين تر مي شود. مصرف اكسيژن بدن به ميزان 20% كاهش مي يابد. معنايش اين است كه سوخت وساز بدن افت قابل ملاحظه اي پيدا مي كند. چنين افتي درسوخت وساز بدن فقط درخواب عميق وخواب زمستاني پيش مي آيد، اما مراقبه متعالي درمقايسه با حالت خواب وخواب زمستاني تغييرات فيزيولوژيكي متفاوتي راايجاد مي كند. لاكتيك خون كاهش پيدا مي كند لاكتيك ماده اي است كه از طريق سوخت وسازدرعضلات اسكلتي توليد مي شود . بالارفتن ميزان لاكتيك دربدن باحملات اضطرابي همراه است. فشار خون در حد معمول قرارمي گيرد. دكتر بنسون كشف كردكه«مراقبه فشار خون رادركساني كه قبل از اقدام به مراقبه داراي فشار خون بالايي هستندپايين مي آورد. مغز امواج «آلفا» واحتمالاً«تتا» توليد مي كند، الگو وطرز انتشار امواج مزبوربا امواجي كه در خواب عميق وياهيپنوتيزم ايجاد مي شود متفاوت است. موقعي كه مغز فعال است امواج بتا منتشر مي سازد. امواج آلفا سرعت كمتري داشته وباحالات آرميدگي ارتباط دارد. امواج تتااز امواج آلفا نيز كندتراست. دكتر بنسون به زودي دريافت كه واكنشي متضاد باواكنش بجنگ يا بگريزرا كشف كرده است كه به هيچ وجه مختص كساني كه به مراقبه متعالي مي پردازند نيست(روشي كه او درابتداي كار كساني را كه بدان مي پردازندمورد مطالعه قرارداده بود) . درواقع پايين آمدن : مصرف اكسيژن، ضربان قلب، تنفس، لاكتيك خون، جملگي نشانه كم كاري دستگاه عصبي سمپاتيكي وسوخت وساز زياد است. بعضي ازتغييرات فيزيولوژيكي واكنش آرمشي رامي توان با فنون آرمشي قلبي مانندآموزش اتوژنيك، آرامش تدريجي وپيش رونده ونيز هيپنوتيزم ايجاد كرد لكن اين روشها، در مراحل اوليه، مستلزم استفاده از معلم و گذراندن دوره هاي طولاني است تا بتوان از طريق آنها به مرحله آرامش عميق رسيد. در صورتيكه مراقبه به سبك شرقي رامعمولاً شخص مي تواندخود انجام دهدونيز مي شود آنرابا خود آموزي به راحتي آموخت. بعلاوه، درروش مزبور از همان اول كارنتايج مطلوب خود نمايي مي كند.

- چه نوع مراقبه، واكنش آرمشي را بر مي انگيزد؟
مطالعات دكتر بنسون نشان مي دهد كه روشهاي سنتي مي تواند واكنش آرمشي را برانگيزد . به گفته او روشهاي مزبور مادام كه چهار عنصر اساسي را در خود داشته باشند ، موثر خواهند بود . اين چهار عنصر عبارتند از : محيط آرام ، شيء يا موضوعي براي تمركز تفكر ، ذهنيت انفعالي و بي تفاوت ( مهمترين عنصر ) و حالت بدني راحت ( كه معمولاً به صورت نشسته حاصل مي شود). آگاهي تحول يافته كه با واكنش آرمشي همراه است همان است كه در متون مذهبي و عرفاني بيان شده است. دكتر بنسون از قدمت و كليت اين حالت از آگاهي صحبت و از متون مذهبي فرهنگهاي مختلف شواهدي دال بر اين قدمت نقل مي كند.
 

- مراقبه بهداشت ذهن است.
درباره اثرات فيزيولوژيكي و روان شناسي مراقبه تحقيقات بسيار زيادي به عمل آمده كه قسمت اعظم آن بر روي مراقبه متعالي متمركز است. در مراقبه متعالي روش كار اين است كه يك مانترا ( ذكر در زبان سانسكريت) در ذهن مرتب و بي وقفه تكرار شود . كساني كه به مراقبه متعالي مي پردازند موضوعات مناسبي براي آزمايش هستند زيرا در متن جامعه اند و هم اينكه فن مراقبه متعالي فن بسيار ساده اي است. ماهاريشي ماهش يوگي به روش مراقبه تعليمي خود (TM) اعتقاد كامل دارد و از هر گونه بررسي علمي استقبال مي كند . حاصل مطالعات اين است كه مراقبه به كساني كه به آن مي پردازند ، كمك مي كند تا اعتياد خود را ترك كنند ،‌ در جهات مختلف از كارايي بالايي برخوردار شود ، با فشارهاي رواني بهتر كنار بيايند و بالاخره اينكه در راستاي زندگي پربارتري كه با فطرت بشر سازگارتر باشد ، قرار گيرد. نمونه هايي كه در فاصله كوتاهي قبل و بعد از انجام مراقبه گرفته شد ، نشان داد كه كسانيكه به مراقبه پرداخته بودند ، خودشكوفايي كاري شان بيشتر شده بود. خودشكوفايي باروري يا (self actualisation)  واژه اي است كه بعضي روانشناسان ، بخصوص آ. ه . مازلو بكار مي برند  تا گرايش ارگانيسم بدن را در به فعليت درآوردن هرچه بيشتر قابليت هاي خود در قبال ارضاء هرچه كمتر نيازهايش  ، نشان دهد.پروفسور مازلو مي گويد اشخاصي كه با تعريف فوق بارور محسوب مي شوند ، در جامعه از نظر رواني سالم ترين افراد به شمار مي روند. اين قبيل اشخاص از نظر ارزش B  در درجه بالايي طبقه بندي مي شوند و از تجارب متعالي برخوردارند. B    مجموعه ارزشهايي است كه پروفسور مازلو در كتاب ” بسوي روانشناسي هستي “ به موضوع مورد نظر خود اختصاص داده است. اين ارزشها عبارتند از تماميت ، كمال يافتن ، كمال بخشيدن ، سادگي ، يگانگي ، ساده انگاري ، راستي ، درستي و حقانيت ، ارزشهايي كه بشر از انسان كامل عرفان انتظار دارد. تجارب متعالي با مشخصه هاي توجه كامل درك كامل هستي ، گذشتن از مرز منيت و خودي و نشانه هاي ديگر از اين دست كه در عرصه آگاهي عرفاني متبلور است ، شناخته مي شود. به گفته پروفسور مازلو  تجربه متعالي وجد در ميان مقاصد نهايي زندگي ، ارزشهاي غايي و توجيهات كافي و وافي آن ، ناب ترين تجارب زيستي به حساب مي آيد. بديهي است كه مراقبه گونه اي بهداشت ذهني محسوب مي شودو تجارب عرفاني نيز از نظر عمق و جديت درجات مختلف دارد و آنطورهم كه عموم تصور مي كنند اتفاق نادري نيست .
 

- نقش  هنر نرم و دروني تاي چي چوان و چي كونگ در ارتقاء سطح بهره وري در صنعت.
از آنجا كه طبيعت پيوسته در حركت است ، انسان هم بعنوان جزء كوچكي از طبيعت بايستي خود را با آن همگام نموده و جسم و روح خويش را پويا نگه دارد. يك ضرب المثل چيني مي گويد : يك لولاي درب ،  هيچگاه فرسوده نمي شود و آب جاري هيچگاه نمي گندد. انتخاب نوع حركت به آگاهي و ذوق افراد بستگي دارد اگر چه شكل و نوع تمام ورزشها در ظاهرمتفاوت است ليكن هدف نهايي كه پويايي و سلامتي است در تمامي آنها مشترك است. در بسياري از ورزشها نيرو و يا سرعت جزء جدا نشدني آنها است و شرايطي چون بالا رفتن سن ، بيماريها ، سرما و گرماي هوا ، آفتاب سوزان ، باران تند ، بارش برف ، مكان خاص و تهيه وسائل خاص انجام آن ورزش و غيره ، عواملي هستند كه براي انجام انواع ورزشها مانع ايجاد مي كنند. ليكن تاي – چي – چوان ورزشي است كه براي همه افراد در هر مقطع سني در هر آب و هوا و بدون نياز به وسيله و مكان خاص قابل اجرا است . بعبارت ديگر ورزشي بسيار ساده و بدون هيچ خطر و در عين حال بسيار مفيد است. انجام حركات تاي – چي – چوان چه به تنهايي و چه بطور دسته جمعي دلچسب است. اميدوارم كساني كه    دريافته اند ورزش براي سلامتي آنها مفيد است تاي چي چوان را انتخاب كنند. بنده فكر مي كنم كه ورزش تاي – چي – چوان ورزشي مفيد براي همگان است . ليكن خانم ها به دليل ساختار خاص فيزيولوژيكي بدن خود بهره بيشتري از آن خواهند گرفت . سلامتي يك جامعه مبتني بر سلامتي زنان آن جامعه است . كودك سالم معمولاً از مادر سالم متولد مي شود . از آنجا كه ورزش تاي – چي – چوان بيشترين اثر را بر حفظ و تداوم سلامتي دارد و نيز موجب نشاط و انعطاف پذيري زيادي مي شود ، توصيه مي شود كه خانم ها ورزش تاي – چي- چوان را انتخاب كنند.زيرا وجود تركيب موزون فرم ها ، حركات تعادلي ، تمرينهاي آرام سازي عضلات و نيز رهايي و آرامش در تاي چي چوان ، دقيقاً با سيستم بدن خانم ها هم خواني دارد. هيچ ورزش ديگري را نمي توان يافت كه بتواند باندازه تاي چي چوان به انسان آرامش ببخشد. تمام انديشمنداني كه عمر خود را در جهت بهبود جوامع بشري سپري نموده اند ، اصول افكار و عقايد خود را بر رستگاري روح آدمي بنيان نهاده اند . كنفوسيوس ، لائوتزه  و انديشمندان بزرك چيني ، رستگاري روح را در كنترل خود و يا مقهور نمودن خود مي دانند. خود را مقهور نمودن ، ‌جستجو و سعي براي تكامل صفات برجسته انساني ، ايجاد هماهنگي و تعادل در خود و همچنين گسترش محدوده نيكي ها خود بر ديگران از راه كمك به ديگران و انجام نيكي به ديگران امكان پذير است . و اينها تشكيل دهنده سنگ گران زير بناي هنرهاي رزمي بخصوص تاي چي چوان هستند. عمر بشر محدود است ولي نياز به آن بي انتهاست ، انسان اگر در اين محدوده نتواند راهي صحيح براي به دست آوردن و حفظ سلامتي خود بيابد عمري را در نگراني خواهد گذراند. امروزه از حركات تاي چي چوان و چي گونگ براي درمان بيماريهاي گوناگون استفاده مي كنند. بنا بر دلايل ذكر شده ، اين هنر نه تنها در بين مردم چين بلكه در سراسر جهان مورد توجه قرار گرفته  و مسلماً در سطح بسيار گسترده تري نيز در آينده مورد استفاده قرار خواهد گرفت. در تاي – چي – چوان و چي كونگ به كليه اندامهاي داخلي بدن از جمله : قلب ، ريه ، كبد ، طحال ، كليه ها و همچنين ستون فقرات ، مفاصل ، استخوانها ، تاندون ها و ماهيچه ها توجه شده باضافه اينكه ذهن در تمام مدت هوشيار و متوجه بر اجراي حركات است . پرفسور چنگ من چينگ كه يكي از استادان صاحب نظر و متخصص در زمينه تاي – چي – چوان و چي كونگ و توئي شو مي باشند در كتابي تعريف كرده اند :
در سال 1925 در شانگهاي مشغول تدريس در كالج هنرهاي زيباي دانشگاه چي نان بودم ، در حالي كه بيماري سل در من خيلي پيشرفته و وضع جسماني ام بسيار وخيم شده بود و فكر مي كردم ديگر به آخر خط رسيده ام ، دوستان و خويشاوندانم هر كدام راهي را براي كمك به من پيشنهاد مي كردند . تا اينكه دوستي به نام آقاي پو مرا به آقاي پرفسور يانگ جهت يادگيري و تمرين تاي – چي – چوان معرفي كرد . بسيار جالب است اگر بگويم در عرض چند ماه خونريزيهاي داخلي من قطع شد . حرارت بدنم به حالت طبيعي برگشت و در عرض كمتر از يك سال سرفه هايم بر طرف شد . در مدت 6 تا 8 سال نگرانيهايي همچون  سردرد، سستي دندانها ، تيرگي و كاهش بينايي و عدم تمركز قواي فكريم از بين رفت. به طوري كه حالا در سن 50 سالگي قادر به انجام سخت ترين حركات ورزشي هستم. بينايي ام حتي از سي سال پيش بهتر شده ، دندانهايم به خوبي دوران جواني هستند و به راحتي مي توانم چندين كيلومتر راهپيمائي و يا كوهنوردي سخت را انجام دهم. تاثيرات تاي – چي – چوان و چي كونگ را از زبان هموطنان ايراني خودمان نيز برايتان بازگو مي كنيم. چه بسيارند كساني كه با معرفي پزشكان متخصص با نگرانيهاي روحي و جسمي به فراگيري تاي چي چوان پرداخته اند و در كوتاه مدت تاثيرات آن را احساس كرده اند ، تداوم تمرينات تاي چي چوان نگرانيها را از روح و جسم آنان پاك كرده است. تاي چي چوان را از راه مطالعه و تئوري نمي توان شناخت بلكه بايد به آن پرداخت و با صرف وقت و شكيبائي آن را فرا گرفت . اثرات تاي – چي – چوان پس از انجام تمرينها و فرمهاي صحيح آن خودبخود از درون مي جوشد.آقاي تساي چي ين رئيس دانشگاه ملي پكن گفته است : تمرينات و حركات تاي چي چوان سلامتي را به انسان مي آموزد ،  همه چيز را به دست آوردن و چيزي را از دست ندادن. هدف اصلي در تمرينهاي تاي چي چوان بعنوان يك ورزش اولاً تربيت و ساختن بدن به منظور توانائي انجام فرمهاي تاي چي چوان و دوماً جنبه هاي كاربردي و تاثير حركات بر ارگانهاي اصلي و اندامهاي بدن است .

براي رسيدن به اين اهداف بايستي به سه اصل مهم توجه شود :

1- آموزش و بكار بردن صحيح تكنيكها و تربيت ذهن

2- استعداد ذاتي

3- شكيبائي و مداومت تمرين

از اين سه اصل مهمترين آنها آموزش صحيح و بكار بردن تكنيكهاست.اگر آموزش غلط باشد و تكنيك غلط آموخته شود هنرجو هيچگونه موفقيت چشم گيري نخواهد داشت، حتي اگر هنرجو از استعداد بالائي برخوردار باشد. ولي اگر روش آموزش صحيح و تكنيكها نيز درست آموزش داده شوند ، حتي اگر هنر جو از استعداد متوسط و پائين تري برخوردار باشد ، با شكيبائي و تداوم تمرين به موفقيت خواهد رسيد . فرض كنيم هنرجوئي با استعداد خوب ، تحت آموزش صحيح قرار گيرد . ليكن اصل شكيبائي و تداوم تمرينات را به بوته فراموشي بسپارد ، همه چيز از دست خواهد رفت . كنفوسيوس در مورد ابرانسان و يادگيري مي گويد : ابر مرد هيچگاه تلاش خود را قطع نميكند ، اگر فردي با يك بار تلاش موفق مي شود ، او صد بار تلاش مي كند و اگر فردي با ده بار كوشش به هدف خود مي رسد ، او هزار بار تلاش مي كند ، بگذاريد در راه گام نهد حتي اگر خسته باشد . اگر ضعيف هم باشد قوي خواهد شد. بديهي است كه استعداد ذاتي بطور يكنواخت ميان افراد تقسيم نشده است و هيچ هنرجوئي در هيچ رشته اي نمي تواند روي استعداد ذاتي خود تكيه كند ، اصل هاي آموزشي صحيح ، استعدادومداومت و شكيبائي درتمرينات همچون دانه هاي زنجيربه هم متصل و چسبيده اند. تائوئيست ها اعتقاد دارند كه انعطاف پذيرترين حركات ، ‌قوي ترين و سخت ترين حركات هستند. همان طور كه يك سواركار چهار نعل  مي تازد ويك يوزپلنگ با انعطاف بدنش ، با سرعتي بيش از 100 كيلومتر در ساعت مي دود . بدين ترتيب ايده و كاربرد عملي با توجه به دستاوردهاي تاي – چي – چوان كه اساس آن غلبه بر سختي به وسيله انعطاف پذيري و نرمش است رخ مي نمايد . درك غلبه شجاعت و ترس ، و قدرت بر ضعف مشكل نيست ، ولي درك غلبه نرمي بر سختي مشكل است.چگونه است كه نسيم ملايم و نرم ، آهن سخت را مي فرسايد  و چگونه است كه جريان ملايم آب باعث فرسايش سنگ سخت مي گردد؟ گردباد چيزي نيست بجز حجمي از هوا و سيل چيزي نيست بجز حجمي از آب كه هردوي اين ها هرچه سر راهشان بيايند از جا مي كنند. انبوه بودن ، موجب اين تفاوت ها است. اولين مرحله قدم گذاردن در تاي چي چوان بدست آوردن آرامش است ، اين آرامش بايستي جامع و در كل بدن باشد.بطوريكه هر عضله ، مفصل و استخواني ، گذرگاهي بدون انسداد براي جريان نيروي حياتي چي باشد. احساس نيروي حياتي و به گردش در آوردن آن در كل بدن امري است كه هنرجو حركت نيروي حياتي را هنگام انجام استقرارها و حركات تاي چي چوان در درون خويش احساس خواهد كرد و اين زماني است كه نشاط و شادابي را در عمق درون خود حس مي نمايد.در مراحل پيشرفته تر بعدي مي توان علاوه بر چرخش نيروي حياتي (( چي)) آنرا در نقاط مختلف بدن ساكن نموده و جذب نمود كه اين باعث زنده و تازه ماندن بافتها و استخوانها شده و از تخريب آنها جلوگيري مي كند. حال چگونه مي توان نيروي حياتي (( چي)) ‌را در اندامها ساكن نمود ، مطلب ساده اي جهت توضيح نيست و به بحث هاي تخصصي و طولاني نياز دارد كه در جاي خود توضيح داده خواهد شد . اين نقطه بازيافت جواني است و در اين مرحله است كه با تندرستي پايدار ، عمري طولاني،  با طراوت و نشاط خواهيم داشت و راه بدست آوردن اين ارزنده ترين نعمت خداوندي ، راهي است بس دراز كه رهروان عاشق و شكيبا را به خود مي خواند. اين مطالب بر مبناي آيين نامه مصوبه ووشو ، سبك تاي چي چوان فدراسيون ورزشهاي رزمي كه به كليه استانهاي كشور ابلاغ شده تنظيم گرديده است.

- بررسي چند اثر مثبت ديگر ورزش در محيط كار وزندگي

اگر بخواهيم افراد شاغل در محيط صنعتي به بيماريهاي مرتبط با استرس دچار نشوند ، اساس كار ، ريلاكس شدن يا حفظ آرامش است. زماني كه ما به يك بيماري مبتلا مي شويم ، در برابر احتمالات بهبود و يا عدم بهبود قرار مي گيريم. در صورتي كه اين بيماري قابل درمان باشد ، اگر بتوانيم خودمان را ريلاكس كرده و استراحت كنيم ، در اين شرايط با پر شدن مراكز يا مخازن انرژي تحليل رفته ، شانس بهبود ما خيلي بيشتر مي شود . در اين قسمت به اين موضوع مهم پي مي بريم كه چگونه ريلاكس شدن عميق روزانه –  حتي براي يك مدت كوتاه – منافع و بركات زيادي را براي ما تامين مي كند.زندگي ما – در صورتي كه ارزش داشته باشد – بايستي از كيفيت و معنا برخوردار باشد.منظور اين است كه زندگي نبايد تنها در استمرار و ادامه حيات خلاصه شود ، بلكه بايستي لذت بردن ، رغبت داشتن ، رضايت معنوي ، خلاقيت و امكان ابراز عقايد و آراء را به همراه داشته باشد. اگر فردي بتواند به خوبي ريلاكس شود ، خيلي بهتر به اين اهداف و آرزوها مي رسد . در واقع ريلاكس شدن مانند شاه كليدي است كه مي تواند بسياري از قفلها را براي ما باز كند ، قفلهايي كه در شرايط ديگر براي هميشه در برابر ما بسته باقي خواهد ماند. تنها بر روي اين نكته مهم توجه و تامل كنيد : احساس رضايت و موفقيت تا چه حد به ميزان حفظ آرامش در زندگي بستگي دارد ؟ يكي از نكات مهمي كه براي موفق بودن در زندگي از اهميت زيادي برخوردار مي باشد ، داشتن ظاهري برازنده است . هر چند اين موضوع يك مسئله سطحي و ظاهري به نظر مي آيد ، ولي در واقع از اهميت و حساسيت زيادي برخوردار است . بيشتر افراد جامعه دوست دارند كه ظاهر خوبي داشته باشند ، ظاهر برازنده و مرتب به خاطر كسب يك لذت فردي نيست ، بلكه يك نياز واقعي است كه در سايه آن يك زندگي مرفه تر ، با سهولت بيشتري تامين گردد .

- ظاهر خوب و برازنده

كساني كه بطور مرتب ، از طريق روشهايي مانند يوگا يا مديتيشن ، به حالت ريلكس عميق مي رسند ، سيماي شاداب پيدا مي كنند و جوانتر جلوه گر مي شوند . آن زيبايي كه در سايه استفاده از لوازم آرايش پديد مي آيد ، با آن طراوت و شادابي كه مرهون سلامتي و تندرستي است متفاوت است . شما اگر عصبي ، نگران ، خسته و يا رنجور باشيد ، هرگز نمي توانيد بشاش در نظر بيائيد . ناراحتي ، از سيماي زرد ، كيسه هاي زير چشم ، موهاي كدر ، فك هاي بهم فشرده ، ابروان در هم كشيده و صورت منقبض شده شما هويدا مي شود . ممكن است شما بصورت موهبتي الهي ، سيماي زيبايي مانند ادري هيبورن و يا تيموتي دالتون را داشته باشيد ، ولي اگر در اين شرايط هم ، از لحاظ عاطفي افسرده و يا رنجور باشيد ، سيماي خسته و رنجور شما گيرايي و جذابيت زيادي را نخواهد داشت . آرامش ، موجب مي شود تا انقباض عضلات صورت شما از بين برود . همه از مشاهده چهره هاي شاد ، خندان و آرام لذت مي برند و اين صورتها از زيبايي و صفاي بالايي برخوردار است .

- احساس خوب داشتن

بزرگترين دليلي كه به منظور فراگيري نحوه ريلكس شدن ، اين همه سختي و گرفتاري را متحمل مي شويم ، به بيان ساده اين است كه به يك احساس خيلي مطلوب برسيم . در واقع زماني كه شما عميقاً خودتان را ريلكس     مي كنيد هدف تنها اين نيست كه احساس خوبي داشته باشيد ، بلكه به بركات عظيمي هم دسترسي پيدا مي كنيد . ويليام بليك معتقد است كه انرژي ، به معناي شادي است و شما هر قدر كه بيشتر انرژي داشته باشيد ، شادتر مي شويد و اين شادي بهتر در زندگي شما احساس مي شود . وقتي ما از زندگي و لذات آن سخن مي گوئيم كه ، انرژي لازم براي استفاده از اين موقعيتهاي شادي بخش را داشته باشيم و بايد اين انرژي را از جايي كسب كنيم . غذا ، اكسيژن هوا و خواب قسمتي از اين منابع انرژي هستند . اگر ما بيهوده عصبي و بر آشفته شويم ، از طريق انقباض عضلات و حركات بي مورد ، موجب اتلاف بيهوده انرژي مان مي شويم و در اين شرايط از اين شكايت داريم كه چرا زندگي اينقدر كسل كننده و بي روح جلوه گر مي شود ؟ جواب اين است كه ما بيهوده باطريهاي خودمان را خالي كرده ايم . زندگي مطلوب نتيجه مقدار انرژي ، شرايط محيطي و ميزان درك يا برآورد ما از زندگي است . زماني كه ما احساس افسردگي و ركود مي كنيم ، نبايد چاره كار را در ايجاد تغييرات در جهان اطراف بدانيم ، بلكه بايستي به كمك ريلكس شدن عميق اين باطريهاي خالي شده از انرژي را كه در وجودمان مستقر هستند ، پر و شارژ كنيم .

- خواب و استراحت

اگر برروي يك كاناپه خودتان را دراز يا مچاله كرده باشيد ، به اين معنا نيست كه شما داريد باطريهاي تخليه شده وجودتان را از انرژي پر مي كنيد . اگر بر روي تختخواب خودتان دراز بكشيد و چشمانتان را ببنديد اين الزاماً به اين معنا نيست كه شما به خواب راحتي فرو رفته ايد . ريلكس شدن بطور خود كار به اين گفته نمي شود كه شما در وضعيت خاصي قرار بگيريد . براي يك خواب دلپذير و لذت بخش ، شما بايستي افكار اجباري و فشارهاي عصبي را از مغز و بدنتان خارج كنيد . اين نوعي تسليم و رها سازي كامل و جامع است و بايستي نكات لازم براي محافظت و كنترل شما در آن بخوبي مراعات گردد . در اين مدت شما بايد مشكلات يا طرحهايي را كه در ذهن داريد ، رها سازيد و اجازه دهيد كه همه چيز و همه كار براي مدتي رها شده و يا همانگونه كه هستند ، به جريان خود ادامه دهند . براي اينكه فردي بتواند براحتي خود را در اين شاليط آزاد و رها سازد ، نياز دارد تا كاملاً احساس امنيت كند . فردي كه به حالت ريلكس شدن عميق فرو رفته است به اين شكل احساس ايمني عميق و گسترده اي مي كند . اين نكته شايان اهميت فراوان است كه در بسياري از موارد ، ترسي كه در قسمت مادون آگاه ( نا خودآگاه ) وجود دارد ، موجب اجتناب از ريلكس شدن يا خواب مصنوعي مي شود .

- وضعيت اجتماعي

كساني كه در يك وضعيت روحي خوبي نباشند ، ممكن است در كابوس وحشتناكي اسير شده باشند . زماني كه پس از يك روز پر كار يا پر مشغله به خانه بر مي گرديد ، احتمالاً اين شوق و تمايل را نداريد كه به كارهاي معوقه هفته قبل رسيدگي كنيد و يا يك برنامه نيمه تمام ديگر را به اتمام برسانيد . در اين شرايط شايد مايل باشيد كه يك شب را در سايه آرامش در خانه خود سپري سازيد و يا احياناً به برنامه هاي جالب و دل انگيز تلويزيوني نگاه كنيد، در يك وان آب داغ فرو برويد و يا اينكه براي تنوع هم كه باشد زودتر به رختخواب برويد . براي طراحي و انجام هر برنامه اي ، شما متوجه محدوديتهاي محيطي خود مي شويد و همچنين به ميزان انرژي وجودي خودتان و از سوي ديگر به مصائب و سختيهايي كه در فرا روي شما قرار گرفته اند فكر مي كنيد . مطبوع بودن يا نا مطبوع بودن مطالبي كه در خانه و يا بر روي ميز شام درباره آنها سخن مي گوئيد وضعيت محيط رستورانها و شدت موزيكي كه در محوطه پخش مي شود از اهميت و تاثير بالايي برخوردار است . صداي بلند موسيقي در شرايطي كه شما شديداً خسته شده ايد ، واقعاً نامطبوع و غير قابل تحمل است .

-    روابط اجتماعي افراد خجالتي بيشتر از ديگران در اين دنيا رنج و عذاب مي كشند. ملاقات افراد تازه براي آنان بسيار سخت و پيداكردن يك دوست جديد براي آنها بسيار شاق و طاقت فرساست  .

 گاه بدليل سعي زياد و بيش ازحدي كه به منظور خوشحال كردن ديگر افراد بكار مي برند ، موجبات اذيت و آزار آنان را فراهم مي سازند . و يا بخاطر اينكه زياد به افراد نزديك نشده و سعي در برقرار كردن روابط اجتماعي نمي كنند ديگران را دلگير و ناراحت مي سازند . آنها آنقدر ريلاكس نيستند كه خودشان باشند يا بيش از حد كو شش مي كنند تا به چيزي تظاهر كنند كه نيستند و يا اينكه بيش از اندازه سعي مي كنند كه اثرات خوبي بر روي ديگران بگذارند . هيچيك از روشهاي فوق،  راه درستي براي نزديك شدن و بودن با ديگران نيست . اگر كسي با خودش راحت نباشد هرگز نمي تواند با ديگران هم راحت و خشنود باشد.

- داشتن روحيه حرفه اي

در فرهنگ ما ، به كسانيكه با آرامش واعتماد به نفس كارهاي خود را انجام مي دهند ، بخوبي پاداش داده مي شود. اگر اين روحيه وجود نداشته باشد بطور خودكار راه رسيدن به برخي از مشاغل براي ما مسدود خواهد شد. بخصوص مشاغلي كه در آنها ما با ديگران روبرو مي شويم ، آنان را ملاقات مي كنيم و يا به نوعي با آنها سرو.كار  پيدا مي كنيم. حتي اگر در امتحانات ورودي و مصاحبه قبول شده باشيم در صورتيكه نتوانيم با مردم و مراجعين بخوبي رفتار كنيم و در ارتباط با آنها ريلكس نباشيم هرگز پيشرفت و ترقي قابل ملاحظه اي را  در برابر خود مشاهده نخواهيم كرد . شايد مجريان تلويزيوني ،  سخنرانان ، فروشندگان و غيره زمانيكه از خانه به محل كارخود مي روند تا حدودي عصبي و پرالتهاب باشند . شايد تنها انسان باشد كه قبل از انجام هركاري دچار اضطراب مي گردد و هر اندازه فرد حساس تر باشد ، اين احساس تنش و دلهره شديدتر خواهد بود ، همانطور كه سليه متذكر گرديده اين تنش هاي كوتاه مدت تا حدودي از ارزش و اعتبار كاري كه انجام مي دهيم، مي كاهدو اگر به مرور زمان نتوانيم اين التهابات عصبي يا ترس ها را از خود دور سازيم كارخود را از دست  مي دهيم. اينها تنها برخي از صفات و ويژگي هاي فردي نيستند، بلكه برخي از الزامات شغلي اند . مسئله مهم اينست كه فرد بايستي در شرايط شغلي بخوبي ظاهر شده و رفتار خود را آرام و ريلكس نشان دهد و اگر عوامل وشرايطي باعث شود تا اين آرامش دروني بر هم زده شود انسان لازم است كه آنقدر به خودش مسلط باشد كه اين تغيير و تحول را به منصه بروز نرساند.

- عملكرد موثر

براي آنكه در هنري تبحر پيدا كنيم سعي و كوشش زيادي لازم است. مطالعه نظم و ترتيب در امور آموزش پذيري  و تمرين برنامه ريزي شده و مستمر از نيازهاي اوليه براي اينكار است . براي فردي در حالت آرامش عقل و احساس به موازات همديگر و در هماهنگي با همديگر عمل مي كنند . همانند يك هنرمند كه در اين هماهنگي ، هنرش بعنوان ساده ترين كار و با لذت انجام مي شود. فرد آرام  و داراي هماهنگي دروني نيز زندگي اش همراه با لذت و سادگي است كه در دو بعد كار و زندگي شخصي كاملاً مشهود است. در نهايت اينكه : انجام امور ورزشي هماهنگ كننده ذهن و جسم مي تواند اثربخشي فرد را چند برابر كرده و راندمان بالاتري را در زندگي فردي و جمعي اش در دو بعد شخصي و شغلي ارتقاء بخشد. به اميد ايجاد جامعه اي سالم تر ، شاداب تر و بانشاط تر.

منابع كاربردي :

1) كتاب درمان طبيعي افسردگي نوشته سيد بائومل ترجمه فاطمه شاداب انتشارات ققنوس با نام اصلي :

Naturally   Dealing With Depression

2) برداشت از كتاب مراقبه نوشته جيمز هويت با ترجمه منوچهر شادان انتشارات ققنوس با نام اصلي Meditation

3) كتاب تكنيكهاي بين المللي تاي چي چوان نوشته خانم شكوفه ديواني انتشارات پيام ورزش

4) كتاب طريقت آلفا نوشته دكتر لوئيس پروتو ترجمه دكتر رضا جماليان و نرگس اسكندرلو انتشارات اطلاعات

با نام  اصلي : The  Relaxation in five steps : The alfa plan

5) كتاب مراقبه ، هنروجد و سرور  نوشته اوشو انتشارات فردوس  با نام اصلي :

(Meditation (The Art  Of  Ecstasy

شيرخواران ، کودکان و نوجوانان بايد از مکمل هاي ويتامين D بصورت قطره يا قرص براي سلامتي استخوانها استفاده کنند . بويژه شيرخواراني که از شيرمادر استفاده مي کنند بدليل کم بودن ميزان ويتامين D  در شير مادر دچار اختلال رشد مي شوند . علائمي وجود دارد که نشان مي دهد خيلي از کودکان قبل از بروز علائم راشي تيسم دچار کمبود طولاني مدت ويتامين D  مي باشند . راشي تيسم بيماري نرمي استخوان مي باشد که بعلت کمبود دريافت ويتامين D  ايجاد مي شود . استخوانهاي ضعيف شده در بچه هاي کوچک منجر به پاهاي پرانتزي ، نرمي جمجمه و به تأخير افتادن سينه خيز رفتن کودک مي شود . متخصصين بر اين عقيده مي باشند که تعداد کودکان مبتلا به راشي تيسم افزايش يافته است . نور خورشيد منبع عمده ويتامين D مي باشد ، زيرا پوست مي تواند اين ويتامين را توليد کند . اگر چه تماس زياد با نورخورشيد براي کودکان کم سن خطرناک مي باشد . بنابراين به والدين شيرخواران زير 6 ماه توصيه مي شود از قرار دادن کودکان در معرض نور مستقيم خورشيد خودداري کنند زيرا احتمال سرطان پوست به ميزان زيادي افزايش مي يابد . ضدآفتاب ها مانع از توليد ويتامين D  توسط پوست مي شوند ، اگر چه براي جلوگيري از سرطان پوست توصيه مي شوند . بيشتر بچه هائي که از شير خشک استفاده مي کنند ميزان کافي ويتامين D بدست مي آورند زيرا در اين شيرها ميزان کافي ويتامين D  اضافه شده است . اگر چه پزشکان جهت تقويت ايمني نوزاد ، مادران را تشويق به شيردادن مي کنند . اما اين نگراني وجود دارد که در طي روند رشد ،‌ کودک دچار کمبود ويتامين D شود . علائم ضعيف شدن استخوانها خفيف و مخفي مي باشد . بنابراين ممکن است قبل از اينکه مشکلات تکاملي کودک پديدار شود اين صدمات ايجاد شده باشد . مولتي ويتامين به شکل قطره براي شيرخواران بدون نسخه در دسترس همگان وجود دارد . در چند ماه اول زندگي حداقل 200 واحد بين المللي ويتامين D در روز تکامل مناسب کودک را تسريع مي کند . اين ميزان دارو بايد در تمام طول دوران کودکي و نوجواني ادامه پيدا کند . در حقيقت در تمام طول زندگي بايد روزانه ۲۰۰ واحد ويتامين D مصرف شود و بعد از ۶۵ سالگي ممکن است نياز به ميزان کمتري از ويتامين وجود داشته باشد . راشي تيسم در حقيقت مشکل اطفالي است که فقط با شيرمادر تغذيه شده اند . بخصوص اگر رنگ پوست آنها تيره باشد . اما وضعيت مادران شيردهي که قبل از زايمان ويتامين استفاه مي کنند چگونه خواهد بود . آيا اين ويتامين هاي مصرف شده وارد شير آنها مي شود ؟
بنظر مي رسد پاسخ اين سئوال مثبت باشد . ميزان ويتامين در شيرمادران کاملاً متفاوت است . با توجه به ميزان کم ويتامين D  در شيرمادر ، مصرف خوراکي روزانه 200 واحد براي شيرخوار خطرناک نخواهد بود .

 ورزش به شما کمک خواهد کرد تا چربي از دست داده و لاغر شويد. اما بايد دلايل مهم بيشتري براي ورزش کردن وجود داشته باشد. شما نه تنها براي کسب و حفظ سلامتي ورزش بلکه براي زندگي و زندگي کردن ورزش مي کنيد. فوائد دال بر صحت و سلامتي ورزش  نقطه چربي خود را دوباره تنظيم ميکند  فيزيولوژيست ها معتقدند که يک نوع از آمونيوآلکائيل ها که در جايي از مغز ذخيره شده اند زمان و مقدار خون را تنظيم مي کند. اين ماده "نقطه چربي" (همچنين به عنوان "نقطه تنظيم" نيز شناخته شده است) را کنترل مي نمايد و سطح چربي که بدن شما سابقا کسب نموده را مشخص مي کند.  بدن شما مي داند براي محافظت از شما در مقابل اوقاتي که ممکن است غذاي کافي به بدنتان نرسد که فقط نياز به اين سطح چربي نياز دارد. اعتقاد بر اين است که اين سطح چربي براي حفظ سلامتي بسيار مهم است و بدن شما سعي خواهد کرد تا آن را بدست آورده و حفظ نمايد. بنابراين بدن شما در برابر هر کوششي که براي کم کردن وزن و پايين آوردن اين نقطه چربي بکنيد مقاومت خواهد کرد و اين يکي از دلايلي است که وقتي افراد وزن کم مي کنند تمايل به دوباره جايگزين کردن و بدست آوردن آن دارند. اگر شما ناگهان شروع به کم خوردن کنيد بدنتان فکر خواهد کرد که حتما قحطي شده بنابراين دستور به حفظ چربي بدن مي دهد. ميزان سوخت و ساز بدن شما کم خواهد شد و اشتهايتان افزايش مي يابد.  شما ممکن است تقلا کنيد تا سر رژيم خود بمانيد و به آن ادامه دهيد اما نقطه چربي شما اصرار در ذخيره کردن دارد. سوزاندن چربي و در نتيجه کم کردن وزن خيلي سخت مي شود. اگر شما از اشتهاي خود تبعيت کرده و بيشتر بخوريد ممکن است نقطه چربي خود را بالاتر هم ببريد. آنچه شما بايد انجام دهيد نوعي کلک زدن به نقطه چربي بدنتان مي باشد. يعني با کم کردن کالري روزانه خود به تدريج چربي را مجبور به پايين آمدن نماييد. نقطه چربي بتدريج کم شده و آمونيوآلکائيل با فکر و ايده سوزاندن ذخائر چربي راحتر عمل مي کند. زيرا به اندازه کافي غذا به بدن رسيده و فکر قحطي زدگي سلول هاي بدن منتفي مي شود. زمانيکه بدن شما به گرفتن کالري کمتر عادت کرد، استفاده بيشتر از انرژي به جاي ذخيره سازي آن موثر تر خواهد شد.  (نکته): کليد اصلي لاغر شدن و لاغر ماندن تنظيم نقطه چربي مي باشد. يعني بدن شما بيشتر چربي سوز شود تا ذخيره ساز چربي . چطور؟ با درست خوردن و بيشتر ورزش کردن. ورزش نقش مهمي را در تنظيم دوباره ميزان آمينوآلکائيل ايفا مي کند. اگر شما به طور مداوم در حال رژيم گرفتن و از دست دادن وزن بوده ايد اما به يک نقطه رکود و سکون رسيده ايد احتمالا بدن شما تصميم گرفته تا تعادل نقطه چربي در بدنتان حفظ شود. با افزايش ميزان ورزش شما مي توانيد بدن را دوباره به حالت چربي سوزي برگردانده و به کم کردن وزن ادامه دهيد.  خطر و شدت ابتلا به بيماري ديابت غير ارثي را کاهش مي دهد ورزش ملايم و آرام که فقط 200 کالري در روز مي سوزاند مانند يک پياده روي 30 دقيقه اي مي تواند خطر ابتلا به ديابت غير ارثي را بکاهد. ورزش تاثيرانسولين را با کمک در رفع قند از خون قبل از اينکه به عنوان چربي ذخيره شود افزايش مي دهد. انسولين از تغيير و بازگشت چربي به گلوکز هم ممعانت مي کند. تاثير بيشتر انسولين با ميزان پايين فشارخون ، ميزان بالاي کلسترول خوب(بي ضرر) و احتمال کم ابتلا به بيماري هاي قلبي نيز ارتباط دارد.  ايمني و مصونيت بدن را افزايش مي دهد  ورزش مرتب و ملايم تعداد سلولهاي گلبول سفيد را افزايش مي دهد تا توانايي بدن در برابر عفونت ها بيشتر شود. ورزش همچنين تعداد سلول هاي کشنده (سلولهاي بخصوصي که براي جنگ با بيمارهاي جدي و خطرناک تجهيز مي شوند) را افزايش مي دهد و توليد پادزهر ها را در بدن مي افزايد. راه ديگري که ورزش توسط آن ايمني بدن را افزايش مي دهد کاستن استرس و نگراني است. زيرا استرس به خودي خود مي تواند سيستم ايمني بدن را تحت فشار و تاثير منفي خود قرار دهد.  ميزان کلسترول خون را مي کاهد  ورزش همراه با يک رژيم کم چربي مي تواند ميزان کلسترول بد(مضر) را دوبرابر بيشتر از رژيم تنها کم کند. ورزش ميزان کلسترول خوب خون را افزايش مي دهد. ورزش يکي از معدود چيزهايي است شما را به هردو هدف مي رساند. زندگي زناشويي را بهتر مي کند. ورزش تاثير غيرقابل انکاري در تحکيم بخشيدن به زندگي زناشويي و حفظ سلامت رواني افراد دارد.  بنيه شما را تقويت مي کند افرادي که يک برنامه مرتب ورزشي را دنبال مي کنند معتقدند که انرژي خيلي زيادي دارند. در سطح عضلاني ، ورزش کارايي ماهيچه را با استفاده بيشتر از اکسيژن مي افزايد. ورزش همچنين به بدن شما کمک مي کند تا اکسيژن بيشتري به ديگر اندام هاي مهم بدن مانند شش ها، مغز، قلب و عضلات برساند. به طورخلاصه ورزش در انتقال اکسيژن در سرتاسر بدن و به درون سلولها تاثير به سزايي دارد.  قلبي سالم براي شما مي سازد  ورزش ماهيچه را ساخته و محکم مي کند و وقتي که شما ورزش مي کنيد در واقع در حال ساختن و محکم کردن عضلات قلب خود هستيد. يک قلب قويتر خون بيشتري را در هر بار(ضربه) پمپاژ مي کند و بنابراين همين قلب با ضربات کمتر همان ميزان خون را مي تواند پمپاژ نمايد. براساس تحقيقاتي که روي 13000 زن و مرد انجام شده احتمال بروز حمله قلبي يا ابتلا به سرطان در افرادي که در هفته 3 تا 4 بار روزانه 30 دقيقه پياده روي مي کنند تا 50 درصد کاهش مي يابد. در افرادي که فشار خون بالا دارند ورزش مداوم و مستمر در پايين آوردن فشار خون به طور متوسط ده برابر موثرتر مي باشد. ورزش همچنين ميل به لخته شدن سلول هاي خون را ضعيف کرده و بنابراين از لخته شدن خون جلوگيري مي کند. ورزش با اين عمل از بروز سکته يا حملات قلبي جلوگيري مي کند.  روند پيري را کند مي نمايد  تقريبا تمام تغييرات فيزيولوژيکي که به پير شدن کمک مي کند باضافه حجم عضلاني تحليل يافته ، چربي ذخيره شده بالا، ضعف عضلاني بالا ، حجم استخواني کاهش يافته، ميزان متابوليسم که باعث افزايش ميل به ذخيره سازي چربي مي شود، سلامت قلبي تضعيف شده، مشکلات خواب، مشکلات جنسي، کاربرد و بهره برداری درست از اکسيژن که در ماهيچه تقليل يافته، هوشياري و تيزي روحي رواني ضعيف شده با ورزش بهبود مي يابند. ورزش مانند يک تقويت کننده بسياري از علائم پيري را مرتفع مي نمايد.  طول عمر را افزايش مي دهد افرادي که ورزش را به طور مرتب و منظم انجام مي دهند عمر طولاني تري نسبت به افرادي که ورزش نمي کنند دارند. آمار مرگ با افزايش تعداد کالري که در ورزش مي سوزد کاهش مي يابد. تحقيقات نشان داده که کاستن ميزان کالري ورودي به بدن نيز مي تواند طول عمر شخص را افزايش دهيد. بنابراين ترکيب يک رژيم غذايي کم کالري با ورزش براي سوزاندن کالري ها، نتيجه را مضاعف مي کند. با بالا رفتن سن ، حجم عضلات تحليل مي رود بنابراين شما بايد ورزش را با بالا رفتن سن خود افزايش دهيد.  عضلات را مي سازد  ورزش عضلات را مي سازد و عضلات بزرگترين منبع چربي سوز بدن مي باشند. عضلات کالري ها را مصرف مي کنند البته نه تنها در طي زمان ورزش کردن بلکه وقتي که در حال استراحت کردن هستيد، عضلات به طور اتوماتيک کالري ها را مي سوزانند. هر قدر حجم عضلاني بيشتري داشته باشيد کالري بيشتري (چربي بيشتر) نيز مي سوزانيد حتي هنگاميکه خواب هستيد. با ورزش ملايم شما مي توانيد حجم عضلاني خود را براي سوزاندن اتوماتيک صد کالري اضافه در روز که همان سوزاندن اتوماتيک چربي حدود 0.5 کيلو در يک ماه مي باشد افزايش دهيد. بنابراين هنگامي که لاغر شديد شما شانس لاغر ماندن خود را افزايش مي دهيد. بهترين ورزش براي ساختن عضلات آموزش مقاومت و ايستادگي است که ماهيچه ها در برابر وزن سنگيني انجام مي دهند. مانند تعليم وزنه برداري. ورزش به اندازه کافي عضله و ماهيچه مي سازد و آنها را حفظ مي کند و براي لاغر ماندن آنها را هميشه آماده نگه مي دارد. ورزش سرعت متابوليسم را زياد مي کند. شما هنگام ورزش کردن نه تنها چربي مي سوزانيد بلکه ميزان متابوليکي افزايش يافته شما بين 6 الي 12 ساعت پس از ورزش هم باقي مي ماند.  ورزش همچنين استخوان سازي هم مي کند فضانوردان که در جاذبه صفر فضا کار مي کنند حجم استخواني خود را از دست مي دهند. ورزش وزنه برداري در روي زمين استخوان هارا محکم تر مي کنند. ورزش وزنه برداري روش خوبي براي جلوگيري از پوکي استخوان يا نرمي استخوان مي باشد. يک دليل اينکه ورزش به ساخت استخوان در بدن کمک مي کند اين است که هنگام ورزش کردن بدن شما تمايل کمتري به از دست دادن کلسيم از کليه ها دارد تا هنگاميکه ساکن و بي تحرک هستيد.  نکته: عضله (ماهيچه) بسازيد و چربي بسوزانيد بهترين داد و ستد تغذيه اي در بدن شما اين است که هر چه ماهيچه بيشتري بسازيد، چربي بيشتري هم از دست مي دهيد. دليل اين است بافت هاي ماهيچه حتي هنگاميکه شما در حال استراحت هستيد کالري بيشتري نسبت به بافت هاي چربي مي سوزانند. هر کيلو ماهيچه اضافي که شما مي سازيد بطور اتوماتيک روزانه 100- 200 کالري مي سوزاند. پس با تنها ساختن يک کيلو ماهيچه شما مي توانيد ساليانه 5 کيلو چربي بسوزانيد. پايه سلولي براي اصطلاح "پروار" اين است که ورزش باعث افزايش آنزيمهاي چربي سوز در عضلات مي شود بنابراين "پروار شدن" واقعا به معني افزايش توانايي بدن در سوزاند چربي مي باشد.  حوصله و اخلاق شما را بهبود مي بخشد ورزش مواد شيميايي ضد درد را در بدن آزاد مي کند اين مواد شيميايي هورمونهاي آرام بخش درد، روحيه بخش و مسکن و خواب آور دروني خود بدن هستند. ورزش کشش و تنش هاي روحي شما را آرام کرده و استرس و نگراني را در شما مرتفع مي سازد. آرام بخش ها و مسکن ها حتي جلوي اشتها و اشتياق شما به غذا را مي گيرند. مواد شيميايي اعصاب که در طي ورزش کردن ترشح مي شوند نه تنها شخص نگران و مضطرب را آرام مي سازد بلکه آنها شما را از افسردگي نيز نجات مي دهند. مطالعات و تحقيقات نشان داده اند که علائم بيماري افسردگي در زناني که مرتب ورزش مي کنند مانند پياده روي تند، بالا و پايين پريدن و دويدن، بلند کردن وزنه يا رقص 3 تا 4 بار در هفته به مدت 8 الي 10 هفته ، کاهش مي يابد. روانشناسان اغلب براي مبارزه با افسردگي ورزش را تجويز مي کنند. اين روش ارزان، فوائد و محاسن بسياري بر روي فرد افسرده باقي مي گذارد.  مغز را به فعاليت وامي دارد چون ورزش جريان خون را به سمت مغز افزايش مي دهد ، ورزش براي مغز و سر شما به اندازه بدن شما مفيد مي باشد. ورزش مي تواند به تمرکز حواس شما و همچنين استراحت و آرامش مغز شما حتي در هنگام خواب کمک کند.  وضعيت مزاجي شما را بهبود مي بخشد ورزش وضعيت گوارشي را بهبود بخشيده و عبور غذا از روده ها را تسريع مي کند. افرادي که دچار يبوست هستند اغلب پس از ورزش، شاهد بازگشت روده ها به حالت عادي خود هستند. بنابراين مرتب ورزش کنيد تا وضع مزاجي و گوارشي و دفع مواد زائد بدن شما مرتب انجام شود.  خطر ابتلا به سرطان را کاهش مي دهد ورزش نه تنها خطر و احتمال ابتلا به سرطان روده را مي کاهد بلکه با تحقيقاتي که دانشمندان انجام داده اند متوجه شدند که کلا بروز همه انواع سرطان ها کاهش مي يابد. ورزش و يک رژيم غذايي کم چرب همراهان خوبي در بدست آوردن سلامتي شما هستند. رژيم غذايي بدون ورزش مقدار کمي چربي از شما مي سوزاند و احتمالا دوباره چربي را بدست خواهيد آورد. ورزش بدون تغذيه خوب معادل لاغري کم و يا از دست ندادن چربي است. رژيم غذايي خوب باضافه ورزش برابر است با از دست دادن مقدار زيادي چربي. هنگاميکه ورزش مي کنيد شما چربي زيادي نمي سوزانيد . شما در ورزش کردن بيشتر قند مي سوزانيد. جريان چربي سوزاندن در طي دوازده ساعت پس از ورزش کردن که ميزان متابوليسم شما افزايش يافته شروع مي شود. به همين دليل است که در ورزش صبحگاهي ميزان بيشتري مي سوزد تا ورزش هنگام غروب يا قبل از خواب. خواب ميزان متابوليسم شما را دچار رکود و سکون مي کند.  بنابراين ، بهترين زمان براي ورزش هنگام صبح مي باشد. اواخر بعداز ظهر قبل از شام نيز اوقات خوبي براي ورزش کردن است. هنگام شام کمتر خواهيد خورد و کالري هاي بدست آمده در تمام غروب و بعد از ظهر را مي سوزانيد. اين تسريع متابوليسم براي افراد 40 سال يا بالاترمهم مي باشد. چون متابوليسم در ميان سالي آرام مي شود و ورزش به اين رکود طبيعي متابوليسم سرعت دوباره مي بخشد .

پيام اصلي :

تحرك رمز سلامتي است . كه علاوه برافزايش سلامت جسماني ، رواني اجتماعي موجب پيشگيري ازبيماريهايي مانند : قلبي – عروقي ، ديابت ، چاقي ، پوكي استخوان ، آتروفي اعضاء وكمردرد مي گردد.

پيام فرعي :

تحرك بدني به فعاليت هايي گفته مي شود كه درنتيجه تحرك عضلات بدن ، باعث افزايش ضربان قلب وتعداد تنفس وجذب اكسيژن درفرد مي شود . عدم تحرك بدني امكان ابتلاء به بيماريهاي مختلف مانند بيماريهاي قلبي – عروقي ، ديابت ، چاقي ، پوكي استخوان ، آتروفي اعضاء وكمردرد راافزايش مي دهد .

اطلاعات حمايت كننده :

تحرك بدني به فعاليت هايي گفته مي شود كه درنتيجه تحرك عضلات بدن ، باعث افزايش ضربان قلب وتعداد تنفس وجذب اكسيژن درفرد مي شود . شدت ومدت تمرينات ورزشي مطلوب كه سبب حداكثرتوانايي ريه ها وقلب وعروق براي جذب وانتقال اكسيژن به عضلات ومصرف هرچه بيشتر آن مي گردد عبارت است از : تمرين ورزشي با مدت زمان حداقل نيم ساعت وبا حداقل شدت براي آمادگي 70% درصد حداكثرضربان قلب و55% حداكثرمصرف اكسيژن درفرد  براي حداقل نيم ساعت زمان فعاليت بدني روزانه پيشنهاد مي گردد كه صبح ها زودتر از خواب بيدار شده وبرنامه پياده روي يانرمش صبحگاهي ياحركات سبك راقبل صبحانه وشب ها قبل از شام انجام دهيد. توجه به اين نكات براي انجام فعاليت بدني توسط افرادي كه تازه شروع به فعاليت وورزش مي نمايند ضروري است : شدت ومدت تمرينات نبايد زياد وطولاني باشد، با ايجاد دردهاي عضلاني درناحيه هاي مختلف بدن در ابتداي تمرينات ، فعاليت خود راكاهش ندهيد وبدانيد اين حالت بامرورزمان وبعداز گذشت 3 الي 4 روز اول تمرين رفع مي گردد، درطول تمرينات ورزشي به آهستگي وعميق تنفس نماييد كه اين روش بهترين راه تاًمين اكسيژن موردنياز بدن است .  به منظور ايجاد انگيزه وعلاقه درنوجوانان به ورزش وانجام فعاليت هاي بدني سعي شود جلسات تمرينات ورزشي رابه صورت گروهي برگزارنماييد.  ازانجام تمرينات ورزشي سنگين بعدازصرف غذا جلوگيري نماييد، زيرا انجام تمرينات باعث مي شود كــه هضم غــذا به تاًخيرافتاده واختلالات گوارشي بروزنمايد . توصيه مي شود بعداز صرف غذا به ورزش هاي سبك مانند پياده روي يا اسب سواري مبادرت نماييد.  با انجام تمرينات ورزشي منظم ومرتب درمدت 3 الي 6 ماه مي توان استقامت  وانعطاف پذيري رادربدن افزايش داده قدرت جذب اكسيژن مورد نياز را 10 تا 30% بالا برد. افراد فعال ، باانگيزه ، شاداب ، صبور ، شكيبا وچابك كه درمقابل استرسها وحوادث زندگي مقاومت نموده وبه خوبي به حل مسايل مي پردازند افرادي هستند كه تمرينات ورزشي منظم داشته واين تمرينات راازقبل از دوران بلوغ خود آغاز نموده اند.  فعاليت بدني را مي توان بدون داشتن فضا وامكانات ووسايل ورزشي مجهز طراحي وانجام داد.عدم تحرك بدني امكان ابتلاً به بيماريهاي مختلف مانند بيماريهاي قلبي – عروقي ديابت ، چاقي ، پوكي استخوان ، آتروفي اعضاء وكمردردراافزايش مي دهد. با انجام تمرينات بدني ماهيچه هاي قلب با قدرت زياد منقبض شده ودرنتيجه خون بيشتري به اندامهاي بدن فرستاده مي شود وازرسوب چربي ها دررگ ها جلوگيري مي نمايد. پياده روي وتمرينات ورزشي سبك دربيماران ديابتي سبب مصرف قندخون شده وميزان آن را درخون كاهش مي دهد.  باانجام تمرينات ورزشي از تجمع چربي درنقاط مختلف بدن كه درنتيجه سبب بدشكلي آن نواحي مي شود جلوگيري شده وبه حفظ تركيب وزيبايي اندام مي انجامد. ورزش هايي مانند پياده روي – دويدن – دوچرخه سواري وبدنسازي درصورتي كه به صورت مستمر به مدت 45-30 دقيقه حداقل 3 بار درهفته انجام شود مي تواند فعاليت مناسب وپيشگيري كننده از پوكي استخوان باشد . درنوجوانان انجام تمرينات ورزشي خصوصاً درهواي آزاد وزيرتابش نورخورشيد سبب مي شود كه تنها جذب اكسيژن به خوبي انجام شود بلكه ويتامين « د » مورد نياز براي رشد استخواني جذب بدن شده ومورد استفاده قرارگيرد . تمرينات ورزشي از غيرطبيعي يا كوچك وبدفرم شدن ماهيچه ها وعضلات جلوگيري مي نمايد.تمرينات ورزشي از انحناي غيرطبيعي ناحيه پشت جلوگيري كرده وازساييدگي وفرسايش مفاصل درناحيه ستون فقرات پيشگيري مي نمايد. با كاهش استقامت وانعطاف پذيري عضلات ومفاصل ، افزايش وزن ، آتروفي اعضاء ، دردهاي كمرعارض مي شود . با انجام تمرينات ورزشي با حداقل نيم ساعت زمان به طورروزانه بعد از 5 هفته ميزان انعطاف واستقامت درعضلات افزوده شده ودردهاي كمري به حداقل مي رسد.

از دست دادن آب بدن در حقیقت به كم شدن آب و مواد معدنی مهمی مانند پتاسیم از خون گفته می‌شود. اگر شما دچار چنین مشكلی شوید اندامهای حیاتی بدن شما مثل كلیه‌ها، مغز و قلب نمی‌توانند كار خود را به درستی انجام دهند چرا كه این اندامها نیاز مبرمی به میزان مشخصی آب و املاح معدنی دارند.

آیا بدن ما برای جبران آب از دست رفته به ما كمك می‌كند؟
دمای بدن انسان با روش تعریق همیشه سعی در باقی‌ماندن در دمای 37 درجه را دارد. نتیجه این عمل كم شدن آب بدن خواهد بود و در صورتی كه آب بدن بیش از حد كم شود می‌تواند مشكلات زیادی در پی داشته باشد.

علائم ازدست دادن بیش از حد آب بدن چیست؟
اگر شما تشنه هستید و لبها و دهان شما خشك شده است شاید به این مشكل دچار شده باشید. نوع بسیار جدی و خطرناك این پدیده هنگامی است كه رنگ لبهای شما مایل به آبی باشد و دارای نبض ضعیف و سرگیجه باشید و به تندی تنفس كنید.

در روز مسابقه (‌یا تمرین) چگونه باید از نوشیدنیها استفاده كرد؟
شما باید نوشیدن مایعات را از صبح زود آغاز كنید. دو ساعت مانده به شروع مسابقه حدود 600 میلی لیتر مایعات بنوشید، سپس 15 دقیقه مانده به شروع مسابقه 500 میلی لیتر مایعات بنوشید. پس از شروع مسابقه این نكته مهم است كه به آب دسترسی داشته باشید و در صورت امكان و نیاز هر 15 دقیقه حدود 100 – 150 میلی لیتر آب بنوشید. بعد از پایان بازی حتما سعی كنید سریعا آب بنوشید تا قبل از وقوع مشكل ازدست دادن آب بدن از آن پیشگیری كنید.

بهتر است چه نوع نوشیدنی بنوشیم؟
در اصطلاح ورزشی به بهترین نوشیدنی ایزوتونیك گفته می‌شود، این نوع نوشیدنی شامل 6-8 گرم هیدرات كربن در هر 100 میلی لیتر مایع است. همچنین نوشیدنی ایزوتونیك دارای املاح مورد نیاز بدن است كه باعث جذب سریع آن میشود. تقریبا تمام انواع نوشابه‌های بدون الكل خاصیت جلوگیری از دفع بیش از حد آب بدن را دارند. آب ساده نیز به دلیل ارزان بودن و در دسترس بودن یكی از پر طرفدارترین انواع نوشیدنیهاست كه بسیار مؤثر نیز می‌باشد. بعضی از انواع نوشیدنیها مثل كولا، لیمونادها و نوشابه‌های انرژی زا معمولا بیش از 10 گرم در 100 میلی لیتر هیدرات كربن دارند. بنابراین ، این نوع نوشیدنیها باعث توقف بدن در به كارگیری مایعات می‌شوند چراكه مراحل جذب آنها بسیار طولانی خواهد بود.
 

آیا چای و قهوه جهت انرژی زایی مؤثر هستند؟
چای و قهوه به میزان كم مشكلی ایجاد نمی‌كنند اما بدلیل داشتن كافئین بیش از حد توصیه نمی‌شوند. پس بهترین نوشیدنیها به هنگام استراحت و زندگی روزمره یك ورزشكار كدامند؟
بهترین نوع نوشیدنی در هر زمان آب و انواع آب‌میوه تازه می‌باشد.